Skip to content

काण्डम् १

Heaven, Time, Mind, Sound and the Underworld

A book of the Amarakosha.

Part 1 of 3: verses 1–203 of 608Sanskrit with transliteration

A student memorising a palm-leaf book by lamplight.

यस्य ज्ञानदयासिन्धोरगाधस्यानघा गुणाः ॥ १ ॥

yasya jñānadayāsindhoragādhasyānaghā guṇāḥ || 1 ||

Report an error

सेव्यतामक्षयो धीराः स श्रिये चामृताय च ॥ २ ॥

sevyatāmakṣayo dhīrāḥ sa śriye cāmṛtāya ca || 2 ||

Report an error

समाहृत्यान्यतन्त्राणि संक्षिप्तैः प्रतिसंस्कृतैः ॥ ३ ॥

samāhṛtyānyatantrāṇi saṃkṣiptaiḥ pratisaṃskṛtaiḥ || 3 ||

Report an error

संपूर्णमुच्यते वर्गैर्नामलिङ्गानुशासनम् ॥ ४ ॥

saṃpūrṇamucyate vargairnāmaliṅgānuśāsanam || 4 ||

Report an error

प्रायशो रूपभेदेन साहचर्याच्च कुत्रचित् ॥ ५ ॥

prāyaśo rūpabhedena sāhacaryācca kutracit || 5 ||

Report an error

स्त्रीपुंनपुंसकं ज्ञेयं तद्विशेषविधेः क्वचित् ॥ ६ ॥

strīpuṃnapuṃsakaṃ jñeyaṃ tadviśeṣavidheḥ kvacit || 6 ||

Report an error

भेदाख्यानाय न द्वन्द्वो नैकशेषो न संकरः ॥ ७ ॥

bhedākhyānāya na dvandvo naikaśeṣo na saṃkaraḥ || 7 ||

Report an error

कृतोऽत्र भिन्नलिङ्गानामनुक्तानां क्रमादृते ॥ ८ ॥

kṛto'tra bhinnaliṅgānāmanuktānāṃ kramādṛte || 8 ||

Report an error

त्रिलिङ्ग्यां त्रिष्विति पदं मिथुने तु द्वयोरिति ॥ ९ ॥

triliṅgyāṃ triṣviti padaṃ mithune tu dvayoriti || 9 ||

Report an error

निषिद्धलिङ्गं शेषार्थं त्वन्ताथादि न पूर्वभाक् ॥ १० ॥

niṣiddhaliṅgaṃ śeṣārthaṃ tvantāthādi na pūrvabhāk || 10 ||

Report an error

स्वरव्ययं स्वर्गनाकत्रिदिवत्रिदशालयाः ॥ ११ ॥

svaravyayaṃ svarganākatridivatridaśālayāḥ || 11 ||

Report an error

सुरलोको द्योदिवौ द्वे स्त्रियां क्लीबे त्रिविष्टपम् ॥ १२ ॥

suraloko dyodivau dve striyāṃ klībe triviṣṭapam || 12 ||

Report an error

अमरा निर्जरा देवास्त्रिदशा विबुधाः सुराः ॥ १३ ॥

amarā nirjarā devāstridaśā vibudhāḥ surāḥ || 13 ||

Report an error

सुपर्वाणः सुमनसस्त्रिदिवेशा दिवौकसः ॥ १४ ॥

suparvāṇaḥ sumanasastridiveśā divaukasaḥ || 14 ||

Report an error

आदितेया दिविषदो लेखा अदितिनन्दनाः ॥ १५ ॥

āditeyā diviṣado lekhā aditinandanāḥ || 15 ||

Report an error

आदित्या ऋभवोऽस्वप्ना अमर्त्या अमृतान्धसः ॥ १६ ॥

ādityā ṛbhavo'svapnā amartyā amṛtāndhasaḥ || 16 ||

Report an error

बर्हिर्मुखाः ऋतुभुजो गीर्वाणा दानवारयः ॥ १७ ॥

barhirmukhāḥ ṛtubhujo gīrvāṇā dānavārayaḥ || 17 ||

Report an error

वृन्दारका दैवतानि पुंसि वा देवताः स्त्रियाम् ॥ १८ ॥

vṛndārakā daivatāni puṃsi vā devatāḥ striyām || 18 ||

Report an error

आदित्यविश्ववसवस्तुषिताभास्वरानिलाः ॥ १९ ॥

ādityaviśvavasavastuṣitābhāsvarānilāḥ || 19 ||

Report an error

महाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥ २० ॥

mahārājikasādhyāśca rudrāśca gaṇadevatāḥ || 20 ||

Report an error

विद्याधराप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिंनराः ॥ २१ ॥

vidyādharāpsaroyakṣarakṣogandharvakiṃnarāḥ || 21 ||

Report an error

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः ॥ २२ ॥

piśāco guhyakaḥ siddho bhūto'mī devayonayaḥ || 22 ||

Report an error

असुरा दैत्यदैतेयदनुजेन्द्रारिदानवाः ॥ २३ ॥

asurā daityadaiteyadanujendrāridānavāḥ || 23 ||

Report an error

शुक्रशिष्या दितिसुताः पूर्वदेवाः सुरद्विषः ॥ २४ ॥

śukraśiṣyā ditisutāḥ pūrvadevāḥ suradviṣaḥ || 24 ||

Report an error

सर्वज्ञः सुगतः बुद्धो धर्मराजस्तथागतः ॥ २५ ॥

sarvajñaḥ sugataḥ buddho dharmarājastathāgataḥ || 25 ||

Report an error

समन्तभद्रो भगवान्मारजिल्लोकजिज्जिनः ॥ २६ ॥

samantabhadro bhagavānmārajillokajijjinaḥ || 26 ||

Report an error

षडभिज्ञो दशबलोऽद्वयवादी विनायकः ॥ २७ ॥

ṣaḍabhijño daśabalo'dvayavādī vināyakaḥ || 27 ||

Report an error

मुनीन्द्रः श्रीघनः शास्ता मुनिः शाक्यमुनिस्तु यः ॥ २८ ॥

munīndraḥ śrīghanaḥ śāstā muniḥ śākyamunistu yaḥ || 28 ||

Report an error

स शाक्यसिंहः सर्वार्थसिद्धः शौद्धोदनिश्च सः ॥ २९ ॥

sa śākyasiṃhaḥ sarvārthasiddhaḥ śauddhodaniśca saḥ || 29 ||

Report an error

गौतमश्चार्कबन्धुश्च मायादेवीसुतश्च सः ॥ ३० ॥

gautamaścārkabandhuśca māyādevīsutaśca saḥ || 30 ||

Report an error

ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठः परमेष्ठी पितामहः ॥ ३१ ॥

brahmātmabhūḥ surajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ || 31 ||

Report an error

हिरण्यगर्भो लोकेशः स्वयंभूश्चतुराननः ॥ ३२ ॥

hiraṇyagarbho lokeśaḥ svayaṃbhūścaturānanaḥ || 32 ||

Report an error

धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरिञ्चिः कमलासनः ॥ ३३ ॥

dhātābjayonirdruhiṇo viriñciḥ kamalāsanaḥ || 33 ||

Report an error

स्रष्टा प्रजापतिर्वेधा विधाता विश्वसृग्विधिः ॥ ३४ ॥

sraṣṭā prajāpatirvedhā vidhātā viśvasṛgvidhiḥ || 34 ||

Report an error

नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः ॥ ३५ ॥

nābhijanmāṇḍajaḥ pūrvo nidhanaḥ kamalodbhavaḥ || 35 ||

Report an error

सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥ ३६ ॥

sadānando rajomūrtiḥ satyako haṃsavāhanaḥ || 36 ||

Report an error

विष्णुर्नारायणः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ॥ ३७ ॥

viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ || 37 ||

Report an error

दामोदरो हृषीकेशः केशवो माधवः स्वभूः ॥ ३८ ॥

dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ || 38 ||

Report an error

दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षो गोविन्दो गरुडध्वजः ॥ ३९ ॥

daityāriḥ puṇḍarīkākṣo govindo garuḍadhvajaḥ || 39 ||

Report an error

पीताम्बरोऽच्युतः शार्ङ्गी विष्वक्सेनो जनार्दनः ॥ ४० ॥

pītāmbaro'cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ || 40 ||

Report an error

उपेन्द्र इन्द्रावरजश्चक्रपाणिश्चतुर्भुजः ॥ ४१ ॥

upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ || 41 ||

Report an error

पद्मनाभो मधुरिपुर्वासुदेवस्त्रिविक्रमः ॥ ४२ ॥

padmanābho madhuripurvāsudevastrivikramaḥ || 42 ||

Report an error

देवकीनन्दनः शौरिः श्रीपतिः पुरुषोत्तमः ॥ ४३ ॥

devakīnandanaḥ śauriḥ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ || 43 ||

Report an error

वनमाली बलिध्वंसी कंसारातिरधोक्षजः ॥ ४४ ॥

vanamālī balidhvaṃsī kaṃsārātiradhokṣajaḥ || 44 ||

Report an error

विश्वम्भरः कैटभजिद्विधुः श्रीवत्सलाञ्छनः ॥ ४५ ॥

viśvambharaḥ kaiṭabhajidvidhuḥ śrīvatsalāñchanaḥ || 45 ||

Report an error

पुराणपुरुषो यज्ञपुरुषो नरकान्तकः ॥ ४६ ॥

purāṇapuruṣo yajñapuruṣo narakāntakaḥ || 46 ||

Report an error

जलशायी विश्वरूपो मुकुन्दो मुरमर्दनः ॥ ४७ ॥

jalaśāyī viśvarūpo mukundo muramardanaḥ || 47 ||

Report an error

वसुदेवोऽस्य जनकः स एवानकदुन्दुभिः ॥ ४८ ॥

vasudevo'sya janakaḥ sa evānakadundubhiḥ || 48 ||

Report an error

बलभद्रः प्रलम्बघ्नो बलदेवोऽच्युताग्रजः ॥ ४९ ॥

balabhadraḥ pralambaghno baladevo'cyutāgrajaḥ || 49 ||

Report an error

रेवतीरमणो रामः कामपालो हलायुधः ॥ ५० ॥

revatīramaṇo rāmaḥ kāmapālo halāyudhaḥ || 50 ||

Report an error

नीलाम्बरो रौहिणेयस्तालाङ्को मुसली हली ॥ ५१ ॥

nīlāmbaro rauhiṇeyastālāṅko musalī halī || 51 ||

Report an error

संकर्षणः सीरपाणिः कालिन्दीभेदनो बलः ॥ ५२ ॥

saṃkarṣaṇaḥ sīrapāṇiḥ kālindībhedano balaḥ || 52 ||

Report an error

मदनो मन्मथो मारः प्रद्युम्नो मीनकेतनः ॥ ५३ ॥

madano manmatho māraḥ pradyumno mīnaketanaḥ || 53 ||

Report an error

कन्दर्पो दर्पकोऽनङ्गः कामः पञ्चशरः स्मरः ॥ ५४ ॥

kandarpo darpako'naṅgaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ || 54 ||

Report an error

शम्बरारिर्मनसिजः कुसुमेषुरनन्यजः ॥ ५५ ॥

śambarārirmanasijaḥ kusumeṣurananyajaḥ || 55 ||

Report an error

पुष्पधन्वा रतिपतिर्मकरध्वज आत्मभूः ॥ ५६ ॥

puṣpadhanvā ratipatirmakaradhvaja ātmabhūḥ || 56 ||

Report an error

अरविन्दमशोकं च चूतं च नवमल्लिका ॥ ५७ ॥

aravindamaśokaṃ ca cūtaṃ ca navamallikā || 57 ||

Report an error

नीलोत्पलं च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः ॥ ५८ ॥

nīlotpalaṃ ca pañcaite pañcabāṇasya sāyakāḥ || 58 ||

Report an error

उन्मादनस्तापनश्च शोषणः स्तम्भनस्तथा ॥ ५९ ॥

unmādanastāpanaśca śoṣaṇaḥ stambhanastathā || 59 ||

Report an error

संमोहनश्च कामश्च पञ्च बाणाः प्रकीर्तिताः ॥ ६० ॥

saṃmohanaśca kāmaśca pañca bāṇāḥ prakīrtitāḥ || 60 ||

Report an error

ब्रह्मसूर्विश्वकेतुः स्यादनिरुद्ध उषापतिः ॥ ६१ ॥

brahmasūrviśvaketuḥ syādaniruddha uṣāpatiḥ || 61 ||

Report an error

लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा कमला श्रीर्हरिप्रिया ॥ ६२ ॥

lakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīrharipriyā || 62 ||

Report an error

इन्दिरा लोकमाता मा क्षीरोदतनया रमा ॥ ६३ ॥

indirā lokamātā mā kṣīrodatanayā ramā || 63 ||

Report an error

भार्गवी लोकजननी क्षीरसागरकन्यका ॥ ६४ ॥

bhārgavī lokajananī kṣīrasāgarakanyakā || 64 ||

Report an error

शङ्खो लक्ष्मीपतेः पाञ्चजन्यश्चक्रं सुदर्शनः ॥ ६५ ॥

śaṅkho lakṣmīpateḥ pāñcajanyaścakraṃ sudarśanaḥ || 65 ||

Report an error

कौमोदकी गदा खड्गो नन्दकः कौस्तुभो मणिः ॥ ६६ ॥

kaumodakī gadā khaḍgo nandakaḥ kaustubho maṇiḥ || 66 ||

Report an error

चापः शार्ङ्गं मुरारेस्तु श्रीवत्सो लाञ्छनं स्मृतम् ॥ ६७ ॥

cāpaḥ śārṅgaṃ murārestu śrīvatso lāñchanaṃ smṛtam || 67 ||

Report an error

अश्वाश्च शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकाः ॥ ६८ ॥

aśvāśca śaivyasugrīvameghapuṣpabalāhakāḥ || 68 ||

Report an error

सारथिर्दारुको मन्त्री ह्युद्धवश्चानुजो गदः ॥ ६९ ॥

sārathirdāruko mantrī hyuddhavaścānujo gadaḥ || 69 ||

Report an error

गरुत्मान्गरुडस्तार्क्ष्यो वैनतेयः खगेश्वरः ॥ ७० ॥

garutmāngaruḍastārkṣyo vainateyaḥ khageśvaraḥ || 70 ||

Report an error

नागान्तको विष्णुरथः सुपर्णः पन्नगाशनः ॥ ७१ ॥

nāgāntako viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ || 71 ||

Report an error

शम्भुरीशः पशुपतिः शिवः शूली महेश्वरः ॥ ७२ ॥

śambhurīśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ || 72 ||

Report an error

ईश्वरः शर्व ईशानः शंकरश्चन्द्रशेखरः ॥ ७३ ॥

īśvaraḥ śarva īśānaḥ śaṃkaraścandraśekharaḥ || 73 ||

Report an error

भूतेशः खण्डपरशुर्गिरीशो गिरिशो मृडः ॥ ७४ ॥

bhūteśaḥ khaṇḍaparaśurgirīśo giriśo mṛḍaḥ || 74 ||

Report an error

मृत्युञ्जयः कृत्तिवासाः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ७५ ॥

mṛtyuñjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ || 75 ||

Report an error

उग्रः कपर्दी श्रीकण्ठः शितिकण्ठः कपालभृत् ॥ ७६ ॥

ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt || 76 ||

Report an error

वामदेवो महादेवो विरूपाक्षस्त्रिलोचनः ॥ ७७ ॥

vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ || 77 ||

Report an error

कृशानुरेताः सर्वज्ञो धूर्जटिर्नीललोहितः ॥ ७८ ॥

kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭirnīlalohitaḥ || 78 ||

Report an error

हरः स्मरहरो भर्गस्त्र्यम्बकस्त्रिपुरान्तकः ॥ ७९ ॥

haraḥ smaraharo bhargastryambakastripurāntakaḥ || 79 ||

Report an error

गङ्गाधरोऽन्धकरिपुः क्रतुध्वंसी वृषध्वजः ॥ ८० ॥

gaṅgādharo'ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ || 80 ||

Report an error

व्योमकेशो भवो भीमः स्थाणू रुद्र उमापतिः ॥ ८१ ॥

vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ || 81 ||

Report an error

अहिर्बुध्न्योऽष्टमूर्तिश्च गजारिश्च महानटः ॥ ८२ ॥

ahirbudhnyo'ṣṭamūrtiśca gajāriśca mahānaṭaḥ || 82 ||

Report an error

कपर्दोऽस्य जटाजूटः पिनाकोऽजगवं धनुः ॥ ८३ ॥

kapardo'sya jaṭājūṭaḥ pināko'jagavaṃ dhanuḥ || 83 ||

Report an error

प्रमथाः स्युः पारिषदा ब्राह्मीत्याद्यास्तु मातरः ॥ ८४ ॥

pramathāḥ syuḥ pāriṣadā brāhmītyādyāstu mātaraḥ || 84 ||

Report an error

विभूतिर्भूतिरैश्वर्यमणिमादिकमष्टधा ॥ ८५ ॥

vibhūtirbhūtiraiśvaryamaṇimādikamaṣṭadhā || 85 ||

Report an error

अणिमा महिमा चैव गरिमा लघिमा तथा ॥ ८६ ॥

aṇimā mahimā caiva garimā laghimā tathā || 86 ||

Report an error

प्राप्तिः प्राकाम्यमीशित्वं वशित्वं चाष्ट सिद्धयः ॥ ८७ ॥

prāptiḥ prākāmyamīśitvaṃ vaśitvaṃ cāṣṭa siddhayaḥ || 87 ||

Report an error

उमा कात्यायनी गौरी काली हैमवतीश्वरी ॥ ८८ ॥

umā kātyāyanī gaurī kālī haimavatīśvarī || 88 ||

Report an error

शिवा भवानी रुद्राणी शर्वाणी सर्वमङ्गला ॥ ८९ ॥

śivā bhavānī rudrāṇī śarvāṇī sarvamaṅgalā || 89 ||

Report an error

अपर्णा पार्वती दुर्गा मृडानी चण्डिकाम्बिका ॥ ९० ॥

aparṇā pārvatī durgā mṛḍānī caṇḍikāmbikā || 90 ||

Report an error

आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा ॥ ९१ ॥

āryā dākṣāyaṇī caiva girijā menakātmajā || 91 ||

Report an error

कर्ममोटी तु चामुण्डा चर्ममुण्डा तु चर्चिका ॥ ९२ ॥

karmamoṭī tu cāmuṇḍā carmamuṇḍā tu carcikā || 92 ||

Report an error

विनायको विघ्नराजद्वैमातुरगणाधिपाः ॥ ९३ ॥

vināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ || 93 ||

Report an error

अप्येकदन्तहेरम्बलम्बोदरगजाननाः ॥ ९४ ॥

apyekadantaherambalambodaragajānanāḥ || 94 ||

Report an error

कार्तिकेयो महासेनः शरजन्मा षडाननः ॥ ९५ ॥

kārtikeyo mahāsenaḥ śarajanmā ṣaḍānanaḥ || 95 ||

Report an error

पार्वतीनन्दनः स्कन्दः सेनानीरग्निभूर्गुहः ॥ ९६ ॥

pārvatīnandanaḥ skandaḥ senānīragnibhūrguhaḥ || 96 ||

Report an error

बाहुलेयस्तारकजिद्विशाखः शिखिवाहनः ॥ ९७ ॥

bāhuleyastārakajidviśākhaḥ śikhivāhanaḥ || 97 ||

Report an error

षाण्मातुरः शक्तिधरः कुमारः क्रौञ्चदारणः ॥ ९८ ॥

ṣāṇmāturaḥ śaktidharaḥ kumāraḥ krauñcadāraṇaḥ || 98 ||

Report an error

शृङ्गी भृङ्गी रिटिस्तुण्डी नन्दिको नन्दिकेश्वरः ॥ ९९ ॥

śṛṅgī bhṛṅgī riṭistuṇḍī nandiko nandikeśvaraḥ || 99 ||

Report an error

इन्द्रो मरुत्वान्मघवा बिडौजाः पाकशासनः ॥ १०० ॥

indro marutvānmaghavā biḍaujāḥ pākaśāsanaḥ || 100 ||

Report an error

व्ऱीद्धश्रवाः सुनासीरः पुरुहूतः पुरन्दरः ॥ १०१ ॥

vṟīddhaśravāḥ sunāsīraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ || 101 ||

Report an error

जिष्णुर्लेखर्षभः शक्रः शतमन्युर्दिवस्पतिः ॥ १०२ ॥

jiṣṇurlekharṣabhaḥ śakraḥ śatamanyurdivaspatiḥ || 102 ||

Report an error

सुत्रामा गोत्रभिद्वज्री वासवो वृत्रहा वृषा ॥ १०३ ॥

sutrāmā gotrabhidvajrī vāsavo vṛtrahā vṛṣā || 103 ||

Report an error

बास्तोष्पतिः सुरपतिर्बलारातिः शचीपतिः ॥ १०४ ॥

bāstoṣpatiḥ surapatirbalārātiḥ śacīpatiḥ || 104 ||

Report an error

जम्भभेदी हरिहयः स्वाराण्नमुचिसूदनः ॥ १०५ ॥

jambhabhedī harihayaḥ svārāṇnamucisūdanaḥ || 105 ||

Report an error

संक्रन्दनो दुश्च्यवनस्तुराषाण्मेघवाहनः ॥ १०६ ॥

saṃkrandano duścyavanasturāṣāṇmeghavāhanaḥ || 106 ||

Report an error

आखण्डलः सहस्राक्ष ऋभुक्षास्तस्य तु प्रिया ॥ १०७ ॥

ākhaṇḍalaḥ sahasrākṣa ṛbhukṣāstasya tu priyā || 107 ||

Report an error

पुलोमजा शचीन्द्राणी नगरी त्वमरावती ॥ १०८ ॥

pulomajā śacīndrāṇī nagarī tvamarāvatī || 108 ||

Report an error

हय उच्चैःश्रवा सूतो मातलिर्नन्दनं वनम् ॥ १०९ ॥

haya uccaiḥśravā sūto mātalirnandanaṃ vanam || 109 ||

Report an error

स्यात्प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः ॥ ११० ॥

syātprāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ || 110 ||

Report an error

ऐरावतोऽभ्रमातङ्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः ॥ १११ ॥

airāvato'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ || 111 ||

Report an error

ह्रादिनी वज्रमस्त्री स्यात्कुलिशं भिदुरं पविः ॥ ११२ ॥

hrādinī vajramastrī syātkuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ || 112 ||

Report an error

शतकोटिः स्वरुः शम्बो दम्भोलिरशनिर्द्वयोः ॥ ११३ ॥

śatakoṭiḥ svaruḥ śambo dambholiraśanirdvayoḥ || 113 ||

Report an error

व्योमयानं विमानोऽस्त्री नारदाद्याः सुरर्षयः ॥ ११४ ॥

vyomayānaṃ vimāno'strī nāradādyāḥ surarṣayaḥ || 114 ||

Report an error

स्यात्सुधर्मा देवसभा पीयूषममृतं सुधा ॥ ११५ ॥

syātsudharmā devasabhā pīyūṣamamṛtaṃ sudhā || 115 ||

Report an error

मन्दाकिनी वियद्गङ्गा स्वर्णदी सुरदीर्घिका ॥ ११६ ॥

mandākinī viyadgaṅgā svarṇadī suradīrghikā || 116 ||

Report an error

मेरुः सुमेरुर्हेमाद्री रत्नसानुः सुरालयः ॥ ११७ ॥

meruḥ sumerurhemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ || 117 ||

Report an error

पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः ॥ ११८ ॥

pañcaite devataravo mandāraḥ pārijātakaḥ || 118 ||

Report an error

सन्तानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम् ॥ ११९ ॥

santānaḥ kalpavṛkṣaśca puṃsi vā haricandanam || 119 ||

Report an error

सनत्कुमारो वैधात्रः स्वर्वैद्यावश्विनीसुतौ ॥ १२० ॥

sanatkumāro vaidhātraḥ svarvaidyāvaśvinīsutau || 120 ||

Report an error

नासत्यावश्विनौ दस्रावाश्विनेयौ च तावुभौ ॥ १२१ ॥

nāsatyāvaśvinau dasrāvāśvineyau ca tāvubhau || 121 ||

Report an error

स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ॥ १२२ ॥

striyāṃ bahuṣvapsarasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ || 122 ||

Report an error

हाहा हूहूश्चैवमाद्या गन्धर्वास्त्रिदिवौकसाम् ॥ १२३ ॥

hāhā hūhūścaivamādyā gandharvāstridivaukasām || 123 ||

Report an error

अग्निर्वैश्वानरो वह्निर्वीतिहोत्रो धनञ्जयः ॥ १२४ ॥

agnirvaiśvānaro vahnirvītihotro dhanañjayaḥ || 124 ||

Report an error

कृपीटयोनिर्ज्वलनो जातवेदास्तनूनपात् ॥ १२५ ॥

kṛpīṭayonirjvalano jātavedāstanūnapāt || 125 ||

Report an error

बर्हिः शुष्मा कृष्णवर्त्मा शोचिष्केश उपर्बुधः ॥ १२६ ॥

barhiḥ śuṣmā kṛṣṇavartmā śociṣkeśa uparbudhaḥ || 126 ||

Report an error

आश्रयाशो बृहद्भानुः कृशानुः पावकोऽनलः ॥ १२७ ॥

āśrayāśo bṛhadbhānuḥ kṛśānuḥ pāvako'nalaḥ || 127 ||

Report an error

रोहिताश्वो वायुसखः शिखावानाशुशुक्षणिः ॥ १२८ ॥

rohitāśvo vāyusakhaḥ śikhāvānāśuśukṣaṇiḥ || 128 ||

Report an error

हिरण्यरेता हुतभुग्दहनो हव्यवाहनः ॥ १२९ ॥

hiraṇyaretā hutabhugdahano havyavāhanaḥ || 129 ||

Report an error

सप्तार्चिर्दमुनाः शुक्रश्चित्रभानुर्विभावसुः ॥ १३० ॥

saptārcirdamunāḥ śukraścitrabhānurvibhāvasuḥ || 130 ||

Report an error

शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडवो वडवानलः ॥ १३१ ॥

śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ || 131 ||

Report an error

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्चिर्हेतिः शिखाः स्त्रियाम् ॥ १३२ ॥

vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhāḥ striyām || 132 ||

Report an error

त्रिषु स्फुलिङ्गोऽग्निकणः संतापः संज्वरः समौ ॥ १३३ ॥

triṣu sphuliṅgo'gnikaṇaḥ saṃtāpaḥ saṃjvaraḥ samau || 133 ||

Report an error

उल्का स्यात्निर्गतज्वाला भूतिर्भसितभस्मनी ॥ १३४ ॥

ulkā syātnirgatajvālā bhūtirbhasitabhasmanī || 134 ||

Report an error

क्षारो रक्षा च दावस्तु दवो वनहुताशनः ॥ १३५ ॥

kṣāro rakṣā ca dāvastu davo vanahutāśanaḥ || 135 ||

Report an error

धर्मराजः पितृपतिः समवर्ती परेतराट् ॥ १३६ ॥

dharmarājaḥ pitṛpatiḥ samavartī paretarāṭ || 136 ||

Report an error

कृतान्तो यमुनाभ्राता शमनो यमराड्यमः ॥ १३७ ॥

kṛtānto yamunābhrātā śamano yamarāḍyamaḥ || 137 ||

Report an error

कालो दण्डधरः श्राद्धदेवो वैवस्वतोऽन्तकः ॥ १३८ ॥

kālo daṇḍadharaḥ śrāddhadevo vaivasvato'ntakaḥ || 138 ||

Report an error

राक्षसः कोणपः क्रव्यात्क्र्व्यादोऽस्रप आशरः ॥ १३९ ॥

rākṣasaḥ koṇapaḥ kravyātkrvyādo'srapa āśaraḥ || 139 ||

Report an error

रात्रिञ्चरो रात्रिचरः कर्बुरो निकषात्मजः ॥ १४० ॥

rātriñcaro rātricaraḥ karburo nikaṣātmajaḥ || 140 ||

Report an error

यातुधानः पुण्यजनो नैरृतो यातुरक्षसी ॥ १४१ ॥

yātudhānaḥ puṇyajano nairṛto yāturakṣasī || 141 ||

Report an error

प्रचेता वरुणः पाशी यादसांपतिरप्पतिः ॥ १४२ ॥

pracetā varuṇaḥ pāśī yādasāṃpatirappatiḥ || 142 ||

Report an error

श्वसनः स्पर्शनो वायुर्मातरिश्वा सदागतिः ॥ १४३ ॥

śvasanaḥ sparśano vāyurmātariśvā sadāgatiḥ || 143 ||

Report an error

पृषदश्वो गन्धवहो गन्धवाहानिलाशुगाः ॥ १४४ ॥

pṛṣadaśvo gandhavaho gandhavāhānilāśugāḥ || 144 ||

Report an error

समीरमारुतमरुत्जगत्प्राणसमीरणाः ॥ १४५ ॥

samīramārutamarutjagatprāṇasamīraṇāḥ || 145 ||

Report an error

नभस्वद्वातपवनपवमानप्रभञ्जनाः ॥ १४६ ॥

nabhasvadvātapavanapavamānaprabhañjanāḥ || 146 ||

Report an error

प्रकम्पनो महावातो झञ्झावातः सवृष्टिकः ॥ १४७ ॥

prakampano mahāvāto jhañjhāvātaḥ savṛṣṭikaḥ || 147 ||

Report an error

प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ॥ १४८ ॥

prāṇo'pānaḥ samānaścodānavyānau ca vāyavaḥ || 148 ||

Report an error

शरीरस्था इमे रंहस्तरसी तु रयः स्यदः ॥ १४९ ॥

śarīrasthā ime raṃhastarasī tu rayaḥ syadaḥ || 149 ||

Report an error

जवोऽथ शीघ्रं त्वरितम् लघु क्षिप्रमरं द्रुतम् ॥ १५० ॥

javo'tha śīghraṃ tvaritam laghu kṣipramaraṃ drutam || 150 ||

Report an error

सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च ॥ १५१ ॥

satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca || 151 ||

Report an error

सततेऽनारताश्रान्तसंतताविरतानिशम् ॥ १५२ ॥

satate'nāratāśrāntasaṃtatāviratāniśam || 152 ||

Report an error

नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः ॥ १५३ ॥

nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ || 153 ||

Report an error

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम् ॥ १५४ ॥

ativelabhṛśātyarthātimātrodgāḍhanirbharam || 154 ||

Report an error

तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढबाढदृढानि च ॥ १५५ ॥

tīvraikāntanitāntāni gāḍhabāḍhadṛḍhāni ca || 155 ||

Report an error

क्लीबे शीघ्राद्यसत्त्वे स्यात्त्रिष्वेषां सत्त्वगामि यत् ॥ १५६ ॥

klībe śīghrādyasattve syāttriṣveṣāṃ sattvagāmi yat || 156 ||

Report an error

कुबेरस्त्र्यम्बकसखो यक्षराड्गुह्यकेश्वरः ॥ १५७ ॥

kuberastryambakasakho yakṣarāḍguhyakeśvaraḥ || 157 ||

Report an error

मनुष्यधर्मा धनदो राजराजो धनाधिपः ॥ १५८ ॥

manuṣyadharmā dhanado rājarājo dhanādhipaḥ || 158 ||

Report an error

किन्नरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः ॥ १५९ ॥

kinnareśo vaiśravaṇaḥ paulastyo naravāhanaḥ || 159 ||

Report an error

यक्षैकपिङ्गैलविलश्रीदपुण्यजनेश्वराः ॥ १६० ॥

yakṣaikapiṅgailavilaśrīdapuṇyajaneśvarāḥ || 160 ||

Report an error

अस्योद्यानं चैत्ररथं पुत्रस्तु नलकूबरः ॥ १६१ ॥

asyodyānaṃ caitrarathaṃ putrastu nalakūbaraḥ || 161 ||

Report an error

कैलासः स्थानमलका पूर्विमानं तु पुष्पकम् ॥ १६२ ॥

kailāsaḥ sthānamalakā pūrvimānaṃ tu puṣpakam || 162 ||

Report an error

स्यात्किन्नरः किम्पुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः ॥ १६३ ॥

syātkinnaraḥ kimpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ || 163 ||

Report an error

निधिर्नाशेवधिर्भेदाः पद्मशङ्खादयो निधेः ॥ १६४ ॥

nidhirnāśevadhirbhedāḥ padmaśaṅkhādayo nidheḥ || 164 ||

Report an error

महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ॥ १६५ ॥

mahāpadmaśca padmaśca śaṅkho makarakacchapau || 165 ||

Report an error

मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १६६ ॥

mukundakundanīlāśca kharvaśca nidhayo nava || 166 ||

Report an error

द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरं ॥ १६७ ॥

dyodivau dve striyāmabhraṃ vyoma puṣkaramambaraṃ || 167 ||

Report an error

नभोऽन्तरिक्षं गगनमनन्तं सुरवर्त्म खम् ॥ १६८ ॥

nabho'ntarikṣaṃ gaganamanantaṃ suravartma kham || 168 ||

Report an error

वियद्विष्णुपदं वा तु पुंस्याकाशविहायसी ॥ १६९ ॥

viyadviṣṇupadaṃ vā tu puṃsyākāśavihāyasī || 169 ||

Report an error

विहासयोऽपि नाकोऽपि द्युरपि स्यात्तदव्यम् ॥ १७० ॥

vihāsayo'pi nāko'pi dyurapi syāttadavyam || 170 ||

Report an error

तारापथोऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् ॥ १७१ ॥

tārāpatho'ntarikṣaṃ ca meghādhvā ca mahābilam || 171 ||

Report an error

विहायाः शकुने पुंसि गगने पुंनपुंसकं ॥ १७२ ॥

vihāyāḥ śakune puṃsi gagane puṃnapuṃsakaṃ || 172 ||

Report an error

दिशस्तु ककुभः काष्ठा आशाश्च हरितश्च ताः ॥ १७३ ॥

diśastu kakubhaḥ kāṣṭhā āśāśca haritaśca tāḥ || 173 ||

Report an error

प्राच्यवाचीप्रतीच्यस्ताः पूर्वदक्षिणपश्चिमाः ॥ १७४ ॥

prācyavācīpratīcyastāḥ pūrvadakṣiṇapaścimāḥ || 174 ||

Report an error

उत्तरादिगुदीची स्याद्दिश्यं तु त्रिषु दिग्भवे ॥ १७५ ॥

uttarādigudīcī syāddiśyaṃ tu triṣu digbhave || 175 ||

Report an error

अवाग्भवमवाचीनमुदीचीचीनमुदग्भवम् ॥ १७६ ॥

avāgbhavamavācīnamudīcīcīnamudagbhavam || 176 ||

Report an error

प्रत्यग्भवं प्रतीचीनं प्राचीनं प्राग्भवं त्रिषु ॥ १७७ ॥

pratyagbhavaṃ pratīcīnaṃ prācīnaṃ prāgbhavaṃ triṣu || 177 ||

Report an error

इन्द्रो वह्निः पितृपतिर्नैरृतो वरुणो मरुत् ॥ १७८ ॥

indro vahniḥ pitṛpatirnairṛto varuṇo marut || 178 ||

Report an error

कुबेर ईशः पतयः पूर्वादीनां दिशां क्रमात् ॥ १७९ ॥

kubera īśaḥ patayaḥ pūrvādīnāṃ diśāṃ kramāt || 179 ||

Report an error

रविः शुक्रो महीसूनुः स्वर्भानुर्भानुजो विधुः ॥ १८० ॥

raviḥ śukro mahīsūnuḥ svarbhānurbhānujo vidhuḥ || 180 ||

Report an error

बुधो बृहस्पतिश्चेति दिशां चैव तथा ग्रहाः ॥ १८१ ॥

budho bṛhaspatiśceti diśāṃ caiva tathā grahāḥ || 181 ||

Report an error

ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ १८२ ॥

airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo'ñjanaḥ || 182 ||

Report an error

पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १८३ ॥

puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ || 183 ||

Report an error

करिण्योऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात् ॥ १८४ ॥

kariṇyo'bhramukapilāpiṅgalānupamāḥ kramāt || 184 ||

Report an error

ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना चाञ्जनावती ॥ १८५ ॥

tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā cāñjanāvatī || 185 ||

Report an error

क्लीबाव्ययं त्वपदिशं दिशोर्मध्ये विदिक्स्त्रियाम् ॥ १८६ ॥

klībāvyayaṃ tvapadiśaṃ diśormadhye vidikstriyām || 186 ||

Report an error

अभ्यन्तरं त्वन्तरालं चक्रवालं तु मण्डलम् ॥ १८७ ॥

abhyantaraṃ tvantarālaṃ cakravālaṃ tu maṇḍalam || 187 ||

Report an error

अभ्रं मेघो वारिवाहः स्तनयित्नुर्बलाहकः ॥ १८८ ॥

abhraṃ megho vārivāhaḥ stanayitnurbalāhakaḥ || 188 ||

Report an error

धाराधरो जलधरस्तडित्वान्वारिदोऽम्बुभृत् ॥ १८९ ॥

dhārādharo jaladharastaḍitvānvārido'mbubhṛt || 189 ||

Report an error

घनजीमूतमुदिरजलमुग्धूमयोनयः ॥ १९० ॥

ghanajīmūtamudirajalamugdhūmayonayaḥ || 190 ||

Report an error

कादम्बिनी मेघमाला त्रिषु मेघभवेऽभ्रियम् ॥ १९१ ॥

kādambinī meghamālā triṣu meghabhave'bhriyam || 191 ||

Report an error

स्तनितं गर्जितं मेघनिर्घोषे रसितादि च ॥ १९२ ॥

stanitaṃ garjitaṃ meghanirghoṣe rasitādi ca || 192 ||

Report an error

शम्पा शतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभा ॥ १९३ ॥

śampā śatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhā || 193 ||

Report an error

तडित्सौदामिनी विद्युच्च्ञ्चला चपला अपि ॥ १९४ ॥

taḍitsaudāminī vidyuccñcalā capalā api || 194 ||

Report an error

स्फूर्जथुर्वज्रनिर्घोषो मेघज्योतिरिरंमदः ॥ १९५ ॥

sphūrjathurvajranirghoṣo meghajyotiriraṃmadaḥ || 195 ||

Report an error

इन्द्रायुधं शक्रधनुस्तदेव ऋजुरोहितम् ॥ १९६ ॥

indrāyudhaṃ śakradhanustadeva ṛjurohitam || 196 ||

Report an error

वृष्टिवर्षं तद्विघातेऽवग्राहावग्रहौ समौ ॥ १९७ ॥

vṛṣṭivarṣaṃ tadvighāte'vagrāhāvagrahau samau || 197 ||

Report an error

धारासम्पात आसारः शीकरोम्बुकणाः स्मृताः ॥ १९८ ॥

dhārāsampāta āsāraḥ śīkarombukaṇāḥ smṛtāḥ || 198 ||

Report an error

वर्षोपलस्तु करका मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्दिनम् ॥ १९९ ॥

varṣopalastu karakā meghacchanne'hni durdinam || 199 ||

Report an error

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्धिरपवारणम् ॥ २०० ॥

antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇam || 200 ||

Report an error

अपिधानतिरोधानपिधानाच्छादनानि च ॥ २०१ ॥

apidhānatirodhānapidhānācchādanāni ca || 201 ||

Report an error

हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः ॥ २०२ ॥

himāṃśuścandramāścandra induḥ kumudabāndhavaḥ || 202 ||

Report an error

विधुः सुधांशुः शुभ्रांशुरोषधीशो निशापतिः ॥ २०३ ॥

vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuroṣadhīśo niśāpatiḥ || 203 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).