श्रीदेव्युवाच । भगवन् देवदेवेश लोकनाथ जगत्पते । मन्त्रन्यासं समाचक्ष्व रसकर्मोपकारकम् ॥ १ ॥
śrīdevyuvāca | bhagavan devadeveśa lokanātha jagatpate | mantranyāsaṃ samācakṣva rasakarmopakārakam || 1 ||
पटलः ३ · तृतीयः पटलः (मन्त्रन्यासाः)
tṛtīyaḥ paṭalaḥ (mantranyāsāḥ)
Bhairava's teaching on mercury and the alchemist's art.
33 versesSanskrit with transliteration
श्रीदेव्युवाच । भगवन् देवदेवेश लोकनाथ जगत्पते । मन्त्रन्यासं समाचक्ष्व रसकर्मोपकारकम् ॥ १ ॥
śrīdevyuvāca | bhagavan devadeveśa lokanātha jagatpate | mantranyāsaṃ samācakṣva rasakarmopakārakam || 1 ||
श्रीभैरव उवाच । पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि मन्त्रमूर्तिं रसाङ्कुशीम् । पञ्चमं तु गृहं देवि दुर्लभं देवदानवैः ॥ २ ॥
śrībhairava uvāca | punaranyaṃ pravakṣyāmi mantramūrtiṃ rasāṅkuśīm | pañcamaṃ tu gṛhaṃ devi durlabhaṃ devadānavaiḥ || 2 ||
चत्वारः प्रधानगृहाः हंसगृहं तु पञ्चमम् । यत्र सिद्धिर् मकारादिः तिष्ठते पञ्चमे गृहे ॥ ३ ॥
catvāraḥ pradhānagṛhāḥ haṃsagṛhaṃ tu pañcamam | yatra siddhir makārādiḥ tiṣṭhate pañcame gṛhe || 3 ||
लिङ्गाश्रयं यथा रूपं लिङ्गिमाया तु लिङ्गिनी । गगनेन तु सा ज्ञेया भगरेखा तु पञ्चमे ॥ ४ ॥
liṅgāśrayaṃ yathā rūpaṃ liṅgimāyā tu liṅginī | gaganena tu sā jñeyā bhagarekhā tu pañcame || 4 ||
प्रणवं पूर्वम् उच्चार्य बीजं शब्दमनुत्तरम् । ह्रींकारं चैव क्रींकारं हंसबुद्धिमनन्तरम् ॥ ५ ॥
praṇavaṃ pūrvam uccārya bījaṃ śabdamanuttaram | hrīṃkāraṃ caiva krīṃkāraṃ haṃsabuddhimanantaram || 5 ||
कालपाशं महामन्त्रं गृह्णीयात् साधकेश्वरः । महारम्भे तु तन्मन्त्रं प्रतीहारं रसाङ्कुशीम् ॥ ६ ॥
kālapāśaṃ mahāmantraṃ gṛhṇīyāt sādhakeśvaraḥ | mahārambhe tu tanmantraṃ pratīhāraṃ rasāṅkuśīm || 6 ||
लक्षमेकं जपेत्तस्य महासिद्धिः प्रवर्तते । बालवत्सपुरीषं तु ततः केनैव ग्राहयेत् ॥ ७ ॥
lakṣamekaṃ japettasya mahāsiddhiḥ pravartate | bālavatsapurīṣaṃ tu tataḥ kenaiva grāhayet || 7 ||
चिताग्निभस्म तेनैव ग्राहयेत् परमेश्वरि । क्षेत्रं तदुत्तमं स्थानं रसेन्द्रस्तत्र तिष्ठति ॥ ८ ॥
citāgnibhasma tenaiva grāhayet parameśvari | kṣetraṃ taduttamaṃ sthānaṃ rasendrastatra tiṣṭhati || 8 ||
मार्जन्या मार्जयेत्स्थानं कुब्जिकाख्या तु खेचरी । द्वात्रिंशदक्षरा देवि पञ्चनादेषु संस्थिता ॥ ९ ॥
mārjanyā mārjayetsthānaṃ kubjikākhyā tu khecarī | dvātriṃśadakṣarā devi pañcanādeṣu saṃsthitā || 9 ||
ततः सिद्धाश्च चत्वारः पुरुषाष्टादश स्मृताः । अर्थपञ्चकसंयुक्ता ध्यानं स्यात् पञ्चकं पुनः ॥ १० ॥
tataḥ siddhāśca catvāraḥ puruṣāṣṭādaśa smṛtāḥ | arthapañcakasaṃyuktā dhyānaṃ syāt pañcakaṃ punaḥ || 10 ||
योगिनीषट्कसंयुक्तं सप्तविंशत्क्रमान्वितम् । एकाशीतिपदैर्युक्तं पञ्चावरणसंयुतम् ॥ ११ ॥
yoginīṣaṭkasaṃyuktaṃ saptaviṃśatkramānvitam | ekāśītipadairyuktaṃ pañcāvaraṇasaṃyutam || 11 ||
अनेन क्रमयोगेन मार्जनीं परिपूजयेत् । अनेन मार्जयेत् क्षेत्रं रसेन्द्रो यत्र तिष्ठति ॥ १२ ॥
anena kramayogena mārjanīṃ paripūjayet | anena mārjayet kṣetraṃ rasendro yatra tiṣṭhati || 12 ||
उपलेपं तु तत्रैव चण्डघण्टां तु कारयेत् । पूर्वे गृहे तु सा देवी चण्डघण्टा व्यवस्थिता ॥ १३ ॥
upalepaṃ tu tatraiva caṇḍaghaṇṭāṃ tu kārayet | pūrve gṛhe tu sā devī caṇḍaghaṇṭā vyavasthitā || 13 ||
चण्डभैरविका देवी संस्थिता दक्षिणे गृहे । गोमयं तेन गृह्णीयाल् लेपनार्थं वरानने ॥ १४ ॥
caṇḍabhairavikā devī saṃsthitā dakṣiṇe gṛhe | gomayaṃ tena gṛhṇīyāl lepanārthaṃ varānane || 14 ||
चण्डकापालिनी देवी संस्थिता चोत्तरे गृहे । गृहीत्वा चोदकं तेन लेपयेद्भूमिमण्डलम् ॥ १५ ॥
caṇḍakāpālinī devī saṃsthitā cottare gṛhe | gṛhītvā codakaṃ tena lepayedbhūmimaṇḍalam || 15 ||
सप्तदशाक्षरां कालीं खल्लपाषाणतो न्यसेत् । द्वात्रिंशदक्षरं घोरं मर्दके तु नियोजयेत् ॥ १६ ॥
saptadaśākṣarāṃ kālīṃ khallapāṣāṇato nyaset | dvātriṃśadakṣaraṃ ghoraṃ mardake tu niyojayet || 16 ||
गृह्णीयात् काञ्जिकां देवि कालपाशेन मन्त्रितः । एवं सुकर्मसंयोगं कुरुते खेचरीकुलम् ॥ १७ ॥
gṛhṇīyāt kāñjikāṃ devi kālapāśena mantritaḥ | evaṃ sukarmasaṃyogaṃ kurute khecarīkulam || 17 ||
अष्टाशीतिसहस्राणि याः स्थिता दिव्यखेचरी । ताः सर्वाः किंकरास्तस्य औषधं पेषयन्ति ताः ॥ १८ ॥
aṣṭāśītisahasrāṇi yāḥ sthitā divyakhecarī | tāḥ sarvāḥ kiṃkarāstasya auṣadhaṃ peṣayanti tāḥ || 18 ||
तासां सर्वं तु मन्त्रैकं चतुरक्षरसंयुतम् । सोऽहं हंसः । सा विद्या खेचरीणां तु नाम्नां तु कुलखेचरी ॥ १९ ॥
tāsāṃ sarvaṃ tu mantraikaṃ caturakṣarasaṃyutam | so'haṃ haṃsaḥ | sā vidyā khecarīṇāṃ tu nāmnāṃ tu kulakhecarī || 19 ||
राजिकां सैन्धवं न्यस्य सा विद्या कुलखेचरी । मन्त्रयेत् काञ्जिकां तत्र मन्त्रराजो रसाङ्कुशी ॥ २० ॥
rājikāṃ saindhavaṃ nyasya sā vidyā kulakhecarī | mantrayet kāñjikāṃ tatra mantrarājo rasāṅkuśī || 20 ||
अस्त्रविद्यां जपेत्तत्र या ज्ञाता पूर्वभार्गवे । गुडेष्टकां तु संमर्द्य प्रिये तन्मर्दितं रसम् ॥ २१ ॥
astravidyāṃ japettatra yā jñātā pūrvabhārgave | guḍeṣṭakāṃ tu saṃmardya priye tanmarditaṃ rasam || 21 ||
का कथा मन्त्रराजस्य न वाक्यं त्रिशिरस्य च । षडङ्गं योजयेत् तां तु त्वरितं धारयेत् ततः ॥ २२ ॥
kā kathā mantrarājasya na vākyaṃ triśirasya ca | ṣaḍaṅgaṃ yojayet tāṃ tu tvaritaṃ dhārayet tataḥ || 22 ||
डामराख्यं महामन्त्रं धमनीषु नियोजयेत् । चिन्तामणिमहाविद्यां कवचेषु नियोजयेत् ॥ २३ ॥
ḍāmarākhyaṃ mahāmantraṃ dhamanīṣu niyojayet | cintāmaṇimahāvidyāṃ kavaceṣu niyojayet || 23 ||
चण्डिकाया महामन्त्रं तं तु पात्रे नियोजयेत् । नवविद्यां वरारोहे विन्यसेत्तुषगोमये ॥ २४ ॥
caṇḍikāyā mahāmantraṃ taṃ tu pātre niyojayet | navavidyāṃ varārohe vinyasettuṣagomaye || 24 ||
त्रिपुराभैरवीं देवीं राजिकाकाञ्जिके न्यसेत् । गुडस्य कालरात्रिस् तु न्यस्तव्या वीरवन्दिते ॥ २५ ॥
tripurābhairavīṃ devīṃ rājikākāñjike nyaset | guḍasya kālarātris tu nyastavyā vīravandite || 25 ||
त्रिकूटाक्षं त्रिनेत्रं तु अनलस्य तु विन्यसेत् । उदके विन्यसेद्देवि चतुरशीतिचण्डिकाः ॥ २६ ॥
trikūṭākṣaṃ trinetraṃ tu analasya tu vinyaset | udake vinyaseddevi caturaśīticaṇḍikāḥ || 26 ||
क्षेत्रपालमघोरास्त्रं न्यस्तव्यं कोष्ठके प्रिये । महापाशुपतास्त्रं तु मूषायां च नियोजयेत् ॥ २७ ॥
kṣetrapālamaghorāstraṃ nyastavyaṃ koṣṭhake priye | mahāpāśupatāstraṃ tu mūṣāyāṃ ca niyojayet || 27 ||
एतन्मन्त्रगणं देवि रसस्थाने नियोजयेत् । तदा तु सिध्यते तस्य साधकस्य फलं प्रिये ॥ २८ ॥
etanmantragaṇaṃ devi rasasthāne niyojayet | tadā tu sidhyate tasya sādhakasya phalaṃ priye || 28 ||
रसाङ्कुशं महामन्त्रं जपेत्तु हृदयान्तरे । अन्ये ये योगिनीमन्त्राः सर्वान्नारीश्च जापयेत् ॥ २९ ॥
rasāṅkuśaṃ mahāmantraṃ japettu hṛdayāntare | anye ye yoginīmantrāḥ sarvānnārīśca jāpayet || 29 ||
अप्रकाशं तु तेनैव मन्त्रराजं रसाङ्कुशम् । अप्रकाशं च नारीणां रक्षयेत्प्रणवं तथा । महासमयविभ्रंशं नारीणां हृदयं यथा ॥ ३० ॥
aprakāśaṃ tu tenaiva mantrarājaṃ rasāṅkuśam | aprakāśaṃ ca nārīṇāṃ rakṣayetpraṇavaṃ tathā | mahāsamayavibhraṃśaṃ nārīṇāṃ hṛdayaṃ yathā || 30 ||
कुब्जिकाद्यास्तु ये मन्त्रा मया ते संप्रकाशिताः । त्रैलोक्यं क्षोभितास्ते तु न मन्यन्ते मम प्रिये ॥ ३१ ॥
kubjikādyāstu ye mantrā mayā te saṃprakāśitāḥ | trailokyaṃ kṣobhitāste tu na manyante mama priye || 31 ||
रसाङ्कुशेन ज्ञानेन त्रैलोक्यं वश्यतां व्रजेत् ॥ ३२ ॥
rasāṅkuśena jñānena trailokyaṃ vaśyatāṃ vrajet || 32 ||
मन्त्रन्यासमिति ज्ञात्वा यन्त्रमूषाग्निमानवित् । कुर्वाणो रसकर्माणि सिद्धिं प्राप्नोति साधकः ॥ ३३ ॥
mantranyāsamiti jñātvā yantramūṣāgnimānavit | kurvāṇo rasakarmāṇi siddhiṃ prāpnoti sādhakaḥ || 33 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).