स्कंद उवाच ।। । सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि । अतः सुखसमृद्ध्यर्थमादौ लक्षणमीक्षयेत् ॥ १ ॥
skaṃda uvāca || | sadā gṛhī sukhaṃ bhuṃkte strī lakṣaṇavatī yadi | ataḥ sukhasamṛddhyarthamādau lakṣaṇamīkṣayet || 1 ||
काशीखण्डः · अध्यायः ३७
A chapter of the Skanda Purana.
151 versesSanskrit with transliteration
स्कंद उवाच ।। । सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि । अतः सुखसमृद्ध्यर्थमादौ लक्षणमीक्षयेत् ॥ १ ॥
skaṃda uvāca || | sadā gṛhī sukhaṃ bhuṃkte strī lakṣaṇavatī yadi | ataḥ sukhasamṛddhyarthamādau lakṣaṇamīkṣayet || 1 ||
वपुरावर्तगंधाश्चच्छाया सत्वं स्वरो गतिः । वर्णश्चेत्यष्टधा प्रोक्ता बुधैर्लक्षणभूमिका ॥ २ ॥
vapurāvartagaṃdhāścacchāyā satvaṃ svaro gatiḥ | varṇaścetyaṣṭadhā proktā budhairlakṣaṇabhūmikā || 2 ||
आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात् । शुभाशुभानि वक्ष्यामि लक्षणानि मुने शृणु ॥ ३ ॥
āpādatalamārabhya yāvanmauliruhaṃ kramāt | śubhāśubhāni vakṣyāmi lakṣaṇāni mune śṛṇu || 3 ||
आदौ पादतलं रेखास्ततोंगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठगुल्फद्वयं पार्ष्णी जंघे रोमाणि जानुनी ॥ ४ ॥
ādau pādatalaṃ rekhāstatoṃguṣṭhāṃgulī nakhāḥ | pṛṣṭhagulphadvayaṃ pārṣṇī jaṃghe romāṇi jānunī || 4 ||
ऊरू कटी नितंबस्फिग्भगो जघन बस्तिके । नाभिः कुक्षिद्वयं पार्श्वोदरमध्य वलित्रयम् ॥ ५ ॥
ūrū kaṭī nitaṃbasphigbhago jaghana bastike | nābhiḥ kukṣidvayaṃ pārśvodaramadhya valitrayam || 5 ||
रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् । जत्रुस्कंधां सकक्षादोर्मणिबंध करद्वयम् ॥ ६ ॥
romālī hṛdayaṃ vakṣo vakṣojadvayacūcukam | jatruskaṃdhāṃ sakakṣādormaṇibaṃdha karadvayam || 6 ||
पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखांगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठिः कृकाटिका कंठे चिबुकं च हनुद्वयम् ॥ ७ ॥
pāṇipṛṣṭhaṃ pāṇitalaṃ rekhāṃguṣṭhāṃgulī nakhāḥ | pṛṣṭhiḥ kṛkāṭikā kaṃṭhe cibukaṃ ca hanudvayam || 7 ||
कपोलौ वक्त्रमधरोत्तरोष्ठौ द्विजजिह्विकाः । घंटिका तालुहसितं नासिकाक्षुतमक्षिणी ॥ ८ ॥
kapolau vaktramadharottaroṣṭhau dvijajihvikāḥ | ghaṃṭikā tāluhasitaṃ nāsikākṣutamakṣiṇī || 8 ||
पक्ष्म भ्रूकर्णभालानि मौलि सीमंतमौलिजाः । षष्टिः षडुत्तरायोषिदंगलक्षणसत्खनिः ॥ ९ ॥
pakṣma bhrūkarṇabhālāni mauli sīmaṃtamaulijāḥ | ṣaṣṭiḥ ṣaḍuttarāyoṣidaṃgalakṣaṇasatkhaniḥ || 9 ||
स्त्रीणां पादतलं स्निग्धं मांसलं मृदुलं समम् । अस्वेदमुष्णमरुणं बहुभोगोचितं स्मृतम् ॥ १० ॥
strīṇāṃ pādatalaṃ snigdhaṃ māṃsalaṃ mṛdulaṃ samam | asvedamuṣṇamaruṇaṃ bahubhogocitaṃ smṛtam || 10 ||
रूक्षं विवर्णं परुषं खंडितप्रतिबिंबकम् । शूर्पाकारं विशुष्कं च दुःखदौर्भाग्यसूचकम् ॥ ११ ॥
rūkṣaṃ vivarṇaṃ paruṣaṃ khaṃḍitapratibiṃbakam | śūrpākāraṃ viśuṣkaṃ ca duḥkhadaurbhāgyasūcakam || 11 ||
चक्र स्वस्तिक शंखाब्ज ध्वजमीनातपत्रवत् । यस्याः पादतले रेखा सा भवेत्क्षितिपांगना ॥ १२ ॥
cakra svastika śaṃkhābja dhvajamīnātapatravat | yasyāḥ pādatale rekhā sā bhavetkṣitipāṃganā || 12 ||
भवेदखंडभोगायोर्द्ध्वामध्यांगुलिसंगता । रेखाखु सर्पकाकाभा दुःखदारिद्र्यसूचिका ॥ १३ ॥
bhavedakhaṃḍabhogāyorddhvāmadhyāṃgulisaṃgatā | rekhākhu sarpakākābhā duḥkhadāridryasūcikā || 13 ||
उन्नतो मांसलोंगुष्ठो वर्तुलोतुलभोगदः । वक्रो ह्रस्वश्च चिपिटः सुखसौभाग्यभंजकः ॥ १४ ॥
unnato māṃsaloṃguṣṭho vartulotulabhogadaḥ | vakro hrasvaśca cipiṭaḥ sukhasaubhāgyabhaṃjakaḥ || 14 ||
विधवा विपुलेन स्याद्दीर्घांगुष्ठेन दुर्भगा । मृदवोंगुलयः शस्ता घनावृत्ताः समुन्नताः ॥ १५ ॥
vidhavā vipulena syāddīrghāṃguṣṭhena durbhagā | mṛdavoṃgulayaḥ śastā ghanāvṛttāḥ samunnatāḥ || 15 ||
दीर्घांगुलीभिः कुलटा कृशाभिरतिनिर्धना । ह्रस्वायुष्या च ह्रस्वाभिर्भुग्नाभिर्भुग्नवर्तिनी ॥ १६ ॥
dīrghāṃgulībhiḥ kulaṭā kṛśābhiratinirdhanā | hrasvāyuṣyā ca hrasvābhirbhugnābhirbhugnavartinī || 16 ||
चिपिटाभिर्भवेद्दासी विरलाभिर्दरिद्रिणी । परस्परं समारूढाः पादांगुल्यो भवंति हि ॥ १७ ॥
cipiṭābhirbhaveddāsī viralābhirdaridriṇī | parasparaṃ samārūḍhāḥ pādāṃgulyo bhavaṃti hi || 17 ||
हत्वा बहूनपि पतीन्परप्रेष्या तदा भवेत् । यस्याः पथि समायांत्या रजोभूमेः समुच्छलेत् ॥ १८ ॥
hatvā bahūnapi patīnparapreṣyā tadā bhavet | yasyāḥ pathi samāyāṃtyā rajobhūmeḥ samucchalet || 18 ||
सा पांसुला प्रजायेत कुलत्रयविनाशिनी । यस्याः कनिष्ठिका भूमिं न गच्छंत्याः परिस्पृशेत् ॥ १९ ॥
sā pāṃsulā prajāyeta kulatrayavināśinī | yasyāḥ kaniṣṭhikā bhūmiṃ na gacchaṃtyāḥ parispṛśet || 19 ||
सा निहत्य पतिं योषा द्वितीयं कुरुते पतिम् । अनामिका च मध्या च यस्या भूमिं न संस्पृशेत् ॥ २० ॥
sā nihatya patiṃ yoṣā dvitīyaṃ kurute patim | anāmikā ca madhyā ca yasyā bhūmiṃ na saṃspṛśet || 20 ||
पतिद्वयं निहंत्याद्या द्वितीया च पतित्रयम् । पतिहीनत्वकारिण्यौ हीने ते द्वे इमे यदि ॥ २१ ॥
patidvayaṃ nihaṃtyādyā dvitīyā ca patitrayam | patihīnatvakāriṇyau hīne te dve ime yadi || 21 ||
प्रदेशिनी भवेद्यस्या अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी । कन्यैव कुलटा सा स्यादेष एव विनिश्चयः ॥ २२ ॥
pradeśinī bhavedyasyā aṃguṣṭhāvyatirekiṇī | kanyaiva kulaṭā sā syādeṣa eva viniścayaḥ || 22 ||
स्निग्धाः समुन्नतास्ताम्रा वृत्ताः पादनखाः शुभाः ॥ २३ ॥
snigdhāḥ samunnatāstāmrā vṛttāḥ pādanakhāḥ śubhāḥ || 23 ||
राज्ञीत्वसूचकं स्त्रीणां पादपृष्ठं समुन्नतम् । अस्वेदमशिराढ्यं च मसृणं मृदुमांसलम् ॥ २४ ॥
rājñītvasūcakaṃ strīṇāṃ pādapṛṣṭhaṃ samunnatam | asvedamaśirāḍhyaṃ ca masṛṇaṃ mṛdumāṃsalam || 24 ||
दरिद्रा मध्यनम्रेण शिरालेन सदाध्वगा । रोमाढ्येन भवेद्दासी निर्मांसेन च दुर्भगा ॥ २५ ॥
daridrā madhyanamreṇa śirālena sadādhvagā | romāḍhyena bhaveddāsī nirmāṃsena ca durbhagā || 25 ||
गूढौ गुल्फौ शिवायोक्तावशिरालौ सुवर्तुलौ । स्थपुटौ शिथिलौ दृश्यौ स्यातां दौर्भाग्यसूचकौ ॥ २६ ॥
gūḍhau gulphau śivāyoktāvaśirālau suvartulau | sthapuṭau śithilau dṛśyau syātāṃ daurbhāgyasūcakau || 26 ||
समपार्ष्णिः शुभा नारी पृथुपार्ष्णिश्च दुर्भगा । कुलटोन्नतपार्ष्णि स्याद्दीर्घपार्ष्णिश्च दुःखभाक् ॥ २७ ॥
samapārṣṇiḥ śubhā nārī pṛthupārṣṇiśca durbhagā | kulaṭonnatapārṣṇi syāddīrghapārṣṇiśca duḥkhabhāk || 27 ||
रोमहीने समे स्निग्धे यज्जंघे क्रमवर्तुले । सा राजपत्नी भवति विशिरेसुमनोहरे ॥ २८ ॥
romahīne same snigdhe yajjaṃghe kramavartule | sā rājapatnī bhavati viśiresumanohare || 28 ||
एकरोमा राजपत्नी द्विरोमा च सुखावहा । त्रिरोमा रोमकूपेषु भवेद्वैधव्यदुःखभाक् ॥ २९ ॥
ekaromā rājapatnī dviromā ca sukhāvahā | triromā romakūpeṣu bhavedvaidhavyaduḥkhabhāk || 29 ||
वृत्तं पिशितसंलग्नं जानुयुग्मं प्रशस्यते । निर्मांसं स्वैरचारिण्या दरिद्रा याश्च विश्लथम् ॥ ३० ॥
vṛttaṃ piśitasaṃlagnaṃ jānuyugmaṃ praśasyate | nirmāṃsaṃ svairacāriṇyā daridrā yāśca viślatham || 30 ||
विशिरैः करभाकारैरूरुभिर्मसृणैर्घनैः । सुवृत्तैरोमरहितैर्भवेयुर्भूपवल्लभाः ॥ ३१ ॥
viśiraiḥ karabhākārairūrubhirmasṛṇairghanaiḥ | suvṛttairomarahitairbhaveyurbhūpavallabhāḥ || 31 ||
वैधव्यं रोमशैरुक्तं दौर्भाग्यं चिपिटैरपि । मध्यच्छिद्रैर्महादुःखं दारिद्र्यं कठिनत्वचैः ॥ ३२ ॥
vaidhavyaṃ romaśairuktaṃ daurbhāgyaṃ cipiṭairapi | madhyacchidrairmahāduḥkhaṃ dāridryaṃ kaṭhinatvacaiḥ || 32 ||
चतुर्भिरंगुलैः शस्ता कटिर्विंशतिसंयुतैः । समुन्नतनितंबाढ्या चतुरस्रा मृगीदृशाम् ॥ ३३ ॥
caturbhiraṃgulaiḥ śastā kaṭirviṃśatisaṃyutaiḥ | samunnatanitaṃbāḍhyā caturasrā mṛgīdṛśām || 33 ||
विनता चिपिटा दीर्घा निर्मांसासंकटाकटिः । ह्रस्वा रोमयुता नार्या दुःखवैधव्यसूचिका ॥ ३४ ॥
vinatā cipiṭā dīrghā nirmāṃsāsaṃkaṭākaṭiḥ | hrasvā romayutā nāryā duḥkhavaidhavyasūcikā || 34 ||
नितंबबिंबो नारीणामुन्नतो मांसलः पृथुः । महाभोगाय संप्रोक्तस्तदन्योऽशर्मणे मतः ॥ ३५ ॥
nitaṃbabiṃbo nārīṇāmunnato māṃsalaḥ pṛthuḥ | mahābhogāya saṃproktastadanyo'śarmaṇe mataḥ || 35 ||
कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ । स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ ॥ ३६ ॥
kapitthaphalavadvṛttau mṛdulau māṃsalau ghanau | sphicau valivinirmuktau ratisaukhyavivardhanau || 36 ||
शुभः कमठपृष्ठाभो गजस्कंधोपमो भगः । वामोन्नतस्तु कन्याजः पुत्रजो दक्षिणोन्नतः ॥ ३७ ॥
śubhaḥ kamaṭhapṛṣṭhābho gajaskaṃdhopamo bhagaḥ | vāmonnatastu kanyājaḥ putrajo dakṣiṇonnataḥ || 37 ||
आखुरोमा गूढमणिः सुश्लिष्टः संहतः पृथुः । तुंगः कमलपर्णाभः शुभोश्वत्थदलाकृतिः ॥ ३८ ॥
ākhuromā gūḍhamaṇiḥ suśliṣṭaḥ saṃhataḥ pṛthuḥ | tuṃgaḥ kamalaparṇābhaḥ śubhośvatthadalākṛtiḥ || 38 ||
कुरंगखुररूपोयश्चुल्लिकोदरसन्निभः । रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोतिदुर्भगः ॥ ३९ ॥
kuraṃgakhurarūpoyaścullikodarasannibhaḥ | romaśo vivṛtāsyaśca dṛśyanāsotidurbhagaḥ || 39 ||
शंखावर्तो भगो यस्याः सा गर्भमिह नेच्छति । चिपिटः खर्पराकारः किंकरी पददो भगः ॥ ४० ॥
śaṃkhāvarto bhago yasyāḥ sā garbhamiha necchati | cipiṭaḥ kharparākāraḥ kiṃkarī padado bhagaḥ || 40 ||
। वंशवेतसपत्राभो गजरोमोच्चनासिकः । विकटः कुटिलाकारो लंबगल्लस्तथाऽशुभः ॥ ४१ ॥
| vaṃśavetasapatrābho gajaromoccanāsikaḥ | vikaṭaḥ kuṭilākāro laṃbagallastathā'śubhaḥ || 41 ||
भगस्य भालं जघनं विस्तीर्णं तुंगमांसलम् । मृदुलं मृदुलोमाढ्यं दक्षिणावर्तमीडितम् ॥ ४२ ॥
bhagasya bhālaṃ jaghanaṃ vistīrṇaṃ tuṃgamāṃsalam | mṛdulaṃ mṛdulomāḍhyaṃ dakṣiṇāvartamīḍitam || 42 ||
वामावर्तं च निर्मांसं भुग्नवैधव्यसूचकम् । संकटस्थपुटं रूक्षं जघनं दुःखदं सदा ॥ ४३ ॥
vāmāvartaṃ ca nirmāṃsaṃ bhugnavaidhavyasūcakam | saṃkaṭasthapuṭaṃ rūkṣaṃ jaghanaṃ duḥkhadaṃ sadā || 43 ||
बस्तिः प्रशस्ता विपुला मृद्वीस्तोकसमुन्नता । रोमशा च शिराला च रेखांका नैव शोभना ॥ ४४ ॥
bastiḥ praśastā vipulā mṛdvīstokasamunnatā | romaśā ca śirālā ca rekhāṃkā naiva śobhanā || 44 ||
गंभीरा दक्षिणावर्ता नाभी स्यात्सुखसंपदे । वामावर्ता समुत्ताना व्यक्तग्रंथिर्न शोभना ॥ ४५ ॥
gaṃbhīrā dakṣiṇāvartā nābhī syātsukhasaṃpade | vāmāvartā samuttānā vyaktagraṃthirna śobhanā || 45 ||
सूते सुतान्बहून्नारी पृथुकुक्षिः सुखास्पदम् । क्षितीशं जनयेत्पुत्रं मंडूकाभेन कुक्षिणा ॥ ४६ ॥
sūte sutānbahūnnārī pṛthukukṣiḥ sukhāspadam | kṣitīśaṃ janayetputraṃ maṃḍūkābhena kukṣiṇā || 46 ||
उन्नतेन वलीभाजा सावर्तेनापि कुक्षिणा । वंध्या प्रव्रजिता दासी क्रमाद्योषा भवेदिह ॥ ४७ ॥
unnatena valībhājā sāvartenāpi kukṣiṇā | vaṃdhyā pravrajitā dāsī kramādyoṣā bhavediha || 47 ||
समैः समांसैर्मृदुभिर्योषिन्मग्नास्थिभिः शुभैः । पार्श्वेः सौभाग्यसुखयोर्निधानं स्यादसंशयम् ॥ ४८ ॥
samaiḥ samāṃsairmṛdubhiryoṣinmagnāsthibhiḥ śubhaiḥ | pārśveḥ saubhāgyasukhayornidhānaṃ syādasaṃśayam || 48 ||
यस्यादृश्य शिरे पार्श्वे उन्नते रोमसंयुते । निरपत्या च दुःशीला सा भवेद्दुःखशेवधिः ॥ ४९ ॥
yasyādṛśya śire pārśve unnate romasaṃyute | nirapatyā ca duḥśīlā sā bhavedduḥkhaśevadhiḥ || 49 ||
उदरेणातितुच्छेन विशिरेण मृदुत्वचा । योषिद्भवति भोगाढ्या नित्यं मिष्टान्नसेविनी ॥ ५० ॥
udareṇātitucchena viśireṇa mṛdutvacā | yoṣidbhavati bhogāḍhyā nityaṃ miṣṭānnasevinī || 50 ||
कुंभाकारं दरिद्राया जठरं च मृदंगवत् । कूष्मांडाभं यवाभं च दुष्पूरं जायते स्त्रियाः ॥ ५१ ॥
kuṃbhākāraṃ daridrāyā jaṭharaṃ ca mṛdaṃgavat | kūṣmāṃḍābhaṃ yavābhaṃ ca duṣpūraṃ jāyate striyāḥ || 51 ||
सुविशालोदरी नारी निरपत्या च दुर्भगा । प्रलंबजठरा हंति श्वशुरं चापि देवरम् ॥ ५२ ॥
suviśālodarī nārī nirapatyā ca durbhagā | pralaṃbajaṭharā haṃti śvaśuraṃ cāpi devaram || 52 ||
मध्यक्षामा च सुभगा भोगाढ्या सवलित्रया । ऋज्वी तन्वी च रोमाली यस्याः सा शर्मनर्मभूः ॥ ५३ ॥
madhyakṣāmā ca subhagā bhogāḍhyā savalitrayā | ṛjvī tanvī ca romālī yasyāḥ sā śarmanarmabhūḥ || 53 ||
कपिला कुटिला स्थूला विच्छिन्ना रोमराजिका । चौर वैधव्य दौर्भाग्यं विदध्यादिह योषिताम् ॥ ५४ ॥
kapilā kuṭilā sthūlā vicchinnā romarājikā | caura vaidhavya daurbhāgyaṃ vidadhyādiha yoṣitām || 54 ||
निर्लोमहृदयं यस्याः समं निम्नत्व वर्जितम् । ऐश्वर्यं चाप्यवैधव्यं प्रियप्रेम च सा लभेत् ॥ ५५ ॥
nirlomahṛdayaṃ yasyāḥ samaṃ nimnatva varjitam | aiśvaryaṃ cāpyavaidhavyaṃ priyaprema ca sā labhet || 55 ||
विस्तीर्णहृदया योषा पुंश्चली निर्दया तथा । उद्भिन्नरोमहृदया पतिं हंति विनिश्चितम् ॥ ५६ ॥
vistīrṇahṛdayā yoṣā puṃścalī nirdayā tathā | udbhinnaromahṛdayā patiṃ haṃti viniścitam || 56 ||
अष्टादशांगुलततमुरः पीवरमुन्नतम् । सुखाय दुःखाय भवेद्रोमशं विषमं पृथु ॥ ५७ ॥
aṣṭādaśāṃgulatatamuraḥ pīvaramunnatam | sukhāya duḥkhāya bhavedromaśaṃ viṣamaṃ pṛthu || 57 ||
घनौ वृत्तौ दृढौ पीनौ समौ शस्तौ पयोधरौ । स्थूलाग्रौ विरलौ शुष्कौ वामोरूणां न शर्मदौ ॥ ५८ ॥
ghanau vṛttau dṛḍhau pīnau samau śastau payodharau | sthūlāgrau viralau śuṣkau vāmorūṇāṃ na śarmadau || 58 ||
दक्षिणोन्नत वक्षोजा पुत्रिणी त्वग्रणीर्मता । वामोन्नतकुचा सूते कन्यां सौभाग्यसुंदरीम् ॥ ५९ ॥
dakṣiṇonnata vakṣojā putriṇī tvagraṇīrmatā | vāmonnatakucā sūte kanyāṃ saubhāgyasuṃdarīm || 59 ||
अरघट्टघटीतुल्यौ कुचौ दौःशील्यसूचकौ । पीवरास्यौ सांतरालौ पृथूपांतौ न शोभनौ ॥ ६० ॥
araghaṭṭaghaṭītulyau kucau dauḥśīlyasūcakau | pīvarāsyau sāṃtarālau pṛthūpāṃtau na śobhanau || 60 ||
मूले स्थूलौ क्रमकृशावग्रे तीक्ष्णौ पयोधरौ । सुखदौ पूर्वकाले तु पश्चादत्यंत दुःखदौ ॥ ६१ ॥
mūle sthūlau kramakṛśāvagre tīkṣṇau payodharau | sukhadau pūrvakāle tu paścādatyaṃta duḥkhadau || 61 ||
सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् । अंतर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते ॥ ६२ ॥
sudṛḍhaṃ cūcukayugaṃ śastaṃ śyāmaṃ suvartulam | aṃtarmagnaṃ ca dīrghaṃ ca kṛśaṃ kleśāya jāyate || 62 ||
पीवराभ्यां च जत्रुभ्यां धनधान्यनिधिर्वधूः । श्लथास्थिभ्यां च निम्नाभ्यां विषमाभ्यां दरिद्रिणी ॥ ६३ ॥
pīvarābhyāṃ ca jatrubhyāṃ dhanadhānyanidhirvadhūḥ | ślathāsthibhyāṃ ca nimnābhyāṃ viṣamābhyāṃ daridriṇī || 63 ||
अबद्धावनतौ स्कंधावदीर्घावकृशौ शुभौ । वक्रौ स्थूलौ च रोमाढ्यौ प्रेष्य वैधव्यसूचकौ ॥ ६४ ॥
abaddhāvanatau skaṃdhāvadīrghāvakṛśau śubhau | vakrau sthūlau ca romāḍhyau preṣya vaidhavyasūcakau || 64 ||
निगूढसंधी स्रस्ताग्रौ शुभावंसौ सुसंहतौ । वैधव्यदौ समुच्चाग्रौ निर्मांसावतिदुःखदौ ॥ ६५ ॥
nigūḍhasaṃdhī srastāgrau śubhāvaṃsau susaṃhatau | vaidhavyadau samuccāgrau nirmāṃsāvatiduḥkhadau || 65 ||
कक्षेसु सूक्ष्मरोमे तु तुंगे स्निग्धे च मांसले । शस्तेन शस्ते गंभीरे शिराले स्वेदमेदुरे ॥ ६६ ॥
kakṣesu sūkṣmarome tu tuṃge snigdhe ca māṃsale | śastena śaste gaṃbhīre śirāle svedamedure || 66 ||
स्यातां दोषौ सुनिर्दोषौ गूढास्थि ग्रंथिकोमलौ । विशिरौ च विरोमाणौ सरलौ हरिणीदृशाम् ॥ ६७ ॥
syātāṃ doṣau sunirdoṣau gūḍhāsthi graṃthikomalau | viśirau ca viromāṇau saralau hariṇīdṛśām || 67 ||
वैधव्यं स्थूलरोमाणौ ह्रस्वौ दौर्भाग्यसूचकौ । परिक्लेशाय नारीणां परिदृश्यशिरौ भुजौ ॥ ६८ ॥
vaidhavyaṃ sthūlaromāṇau hrasvau daurbhāgyasūcakau | parikleśāya nārīṇāṃ paridṛśyaśirau bhujau || 68 ||
अंभोज मुकुलाकारमंगुष्ठांगुलिसंमुखम् । हस्तद्वयं मृगाक्षीणां बहुभोगाय जायते ॥ ६९ ॥
aṃbhoja mukulākāramaṃguṣṭhāṃgulisaṃmukham | hastadvayaṃ mṛgākṣīṇāṃ bahubhogāya jāyate || 69 ||
मृदुमध्योन्नतं रक्तं तलं पाण्योररंध्रकम् । प्रशस्तं शस्तरेखाढ्यमल्परेखं शुभश्रियम् ॥ ७० ॥
mṛdumadhyonnataṃ raktaṃ talaṃ pāṇyoraraṃdhrakam | praśastaṃ śastarekhāḍhyamalparekhaṃ śubhaśriyam || 70 ||
विधवा बहुरेखेण विरेखेण दरिद्रिणी । भिक्षुकी सुशिराढ्येन नारी करतलेन वै ॥ ७१ ॥
vidhavā bahurekheṇa virekheṇa daridriṇī | bhikṣukī suśirāḍhyena nārī karatalena vai || 71 ||
विरोम विशिरं शस्तं पाणिपृष्ठंसमुन्नतम् । वैधव्यहेतुरोमाढ्यं निर्मांसं स्नायुमत्त्यजेत् ॥ ७२ ॥
viroma viśiraṃ śastaṃ pāṇipṛṣṭhaṃsamunnatam | vaidhavyaheturomāḍhyaṃ nirmāṃsaṃ snāyumattyajet || 72 ||
रक्ता व्यक्ता गभीरा च स्निग्धा पूर्णा च वर्तुला । कररेखांगना याः स्याच्छुभा भाग्यानुसारतः ॥ ७३ ॥
raktā vyaktā gabhīrā ca snigdhā pūrṇā ca vartulā | kararekhāṃganā yāḥ syācchubhā bhāgyānusārataḥ || 73 ||
मत्स्येन सुभगा नारी स्वस्तिकेन वसुप्रदा । पद्मेन भूपतेः पत्नी जनयेद्भूपतिं सुतम् ॥ ७४ ॥
matsyena subhagā nārī svastikena vasupradā | padmena bhūpateḥ patnī janayedbhūpatiṃ sutam || 74 ||
चक्रवर्तिस्त्रियाः पाणौ नंद्यावर्तः प्रदक्षिणः । शंखातपत्रक मठा नृपमातृत्वसूचकाः ॥ ७५ ॥
cakravartistriyāḥ pāṇau naṃdyāvartaḥ pradakṣiṇaḥ | śaṃkhātapatraka maṭhā nṛpamātṛtvasūcakāḥ || 75 ||
तुलामानाकृतीरेखे वणिक्पत्नीत्वहेतुके । गजवाजिवृषाकाराः करे वामे मृगीदृशाम् ॥ ७६ ॥
tulāmānākṛtīrekhe vaṇikpatnītvahetuke | gajavājivṛṣākārāḥ kare vāme mṛgīdṛśām || 76 ||
रेखा प्रासादवज्राभा ब्रूयुस्तीर्थकरं सुतम् । कृषीवलस्य पत्नी स्याच्छकटेन युगेन वा ॥ ७७ ॥
rekhā prāsādavajrābhā brūyustīrthakaraṃ sutam | kṛṣīvalasya patnī syācchakaṭena yugena vā || 77 ||
चामरांकुशकोदंडै राजपत्नी भवेद्ध्रुवम् । अंगुष्ठमूलान्निर्गत्य रेखा याति कनिष्ठिकाम् ॥ ७८ ॥
cāmarāṃkuśakodaṃḍai rājapatnī bhaveddhruvam | aṃguṣṭhamūlānnirgatya rekhā yāti kaniṣṭhikām || 78 ||
यदि सा पतिहंत्री स्याद्दूरतस्तां त्यजेत्सुधीः । त्रिशूलासिगदाशक्ति दुंदुभ्याकृति रेखया । नितंबिनी कीर्तिमती त्यागेन पृथिवीतले ॥ ७९ ॥
yadi sā patihaṃtrī syāddūratastāṃ tyajetsudhīḥ | triśūlāsigadāśakti duṃdubhyākṛti rekhayā | nitaṃbinī kīrtimatī tyāgena pṛthivītale || 79 ||
कंक जंबूक मंडूक वृक वृश्चिक भोगिनः । रासभोष्ट्र बिडालाः स्युः करस्था दुःखदाः स्त्रियाः ॥ ८० ॥
kaṃka jaṃbūka maṃḍūka vṛka vṛścika bhoginaḥ | rāsabhoṣṭra biḍālāḥ syuḥ karasthā duḥkhadāḥ striyāḥ || 80 ||
शुभदः सरलोंगुष्ठो वृत्तो वृत्तनखो मृदुः ॥ ८१ ॥
śubhadaḥ saraloṃguṣṭho vṛtto vṛttanakho mṛduḥ || 81 ||
अंगुल्यश्च सुपर्वाणो दीर्घावृत्ताः क्रमात्कृशाः । चिपिटाःस्थपुटा रूक्षाः पृष्ठरोमयुजोऽशुभाः ॥ ८२ ॥
aṃgulyaśca suparvāṇo dīrghāvṛttāḥ kramātkṛśāḥ | cipiṭāḥsthapuṭā rūkṣāḥ pṛṣṭharomayujo'śubhāḥ || 82 ||
अतिह्रस्वाः कृशा वक्रा विरला रोगहेतुकाः । दुःखायांगुलयः स्त्रीणां बहुपर्वसमन्विताः ॥ ८३ ॥
atihrasvāḥ kṛśā vakrā viralā rogahetukāḥ | duḥkhāyāṃgulayaḥ strīṇāṃ bahuparvasamanvitāḥ || 83 ||
अरुणाः सशिखास्तुंगाः करजाः सुदृशांशुभाः । निम्ना विवर्णाः शुक्त्याभाः पीता दारिद्र्यदायकाः ॥ ८४ ॥
aruṇāḥ saśikhāstuṃgāḥ karajāḥ sudṛśāṃśubhāḥ | nimnā vivarṇāḥ śuktyābhāḥ pītā dāridryadāyakāḥ || 84 ||
नखेषु बिंदवः श्वेताः प्रायः स्युः स्वैरिणी स्त्रियाः । पुरुषा अपि जायंते दुःखिनः पुष्पितैर्नखैः ॥ ८५ ॥
nakheṣu biṃdavaḥ śvetāḥ prāyaḥ syuḥ svairiṇī striyāḥ | puruṣā api jāyaṃte duḥkhinaḥ puṣpitairnakhaiḥ || 85 ||
अंतर्निमग्नवंशास्थिः पृष्ठिः स्यान्मांसला शुभा । पृष्ठेन रोमयुक्तेन वैधव्यं लभते ध्रुवम् ॥ ८६ ॥
aṃtarnimagnavaṃśāsthiḥ pṛṣṭhiḥ syānmāṃsalā śubhā | pṛṣṭhena romayuktena vaidhavyaṃ labhate dhruvam || 86 ||
भुग्नेन विनतेनापि सशिरेणापि दुःखिता । ऋज्वी कृकाटिका श्रेष्ठा समांसा च समुन्नता ॥ ८७ ॥
bhugnena vinatenāpi saśireṇāpi duḥkhitā | ṛjvī kṛkāṭikā śreṣṭhā samāṃsā ca samunnatā || 87 ||
शुष्का शिराला रोमाढ्या विशाला कुटिलाशुभा । मांसलो वर्तुलः कंठः प्रशस्तश्चतुरंगुलः ॥ ८८ ॥
śuṣkā śirālā romāḍhyā viśālā kuṭilāśubhā | māṃsalo vartulaḥ kaṃṭhaḥ praśastaścaturaṃgulaḥ || 88 ||
शस्ता ग्रीवा त्रिरेखांका त्वव्यक्तास्थिः सुसंहता । निर्मांसा चिपिटा दीर्घास्थपुटा न शुभप्रदा ॥ ८९ ॥
śastā grīvā trirekhāṃkā tvavyaktāsthiḥ susaṃhatā | nirmāṃsā cipiṭā dīrghāsthapuṭā na śubhapradā || 89 ||
स्थूलग्रीवा च विधवा वक्रग्रीवा च किंकरी । वंध्या द्विचिपिटग्रीवा ह्रस्वग्रीवा च निःसुता ॥ ९० ॥
sthūlagrīvā ca vidhavā vakragrīvā ca kiṃkarī | vaṃdhyā dvicipiṭagrīvā hrasvagrīvā ca niḥsutā || 90 ||
चिबुकंद्वयंगुलं शस्तं वृत्तं पीनं सुकोमलम् । स्थूलं द्विधा संविभक्तमायतं रोमशं त्यजेत् ॥ ९१ ॥
cibukaṃdvayaṃgulaṃ śastaṃ vṛttaṃ pīnaṃ sukomalam | sthūlaṃ dvidhā saṃvibhaktamāyataṃ romaśaṃ tyajet || 91 ||
हनुश्चिबुकसंलग्ना निर्लोमा सुघनाशुभा । वक्रा स्थूला कृशा ह्रस्वा रोमशा न शुभप्रदा ॥ ९२ ॥
hanuścibukasaṃlagnā nirlomā sughanāśubhā | vakrā sthūlā kṛśā hrasvā romaśā na śubhapradā || 92 ||
शस्तौ कपोलौ वामाक्ष्याः पीनौ वृत्तौ समुन्नतौ । रोमशौ परुषौ निम्नौ निर्मांसौ परिवर्जयेत् ॥ ९३ ॥
śastau kapolau vāmākṣyāḥ pīnau vṛttau samunnatau | romaśau paruṣau nimnau nirmāṃsau parivarjayet || 93 ||
समं समांसं सुस्निग्धं स्वामोदं वर्तुलं मुखम् । जनेतृवदनच्छायं धन्यानामिह जायते ॥ ९४ ॥
samaṃ samāṃsaṃ susnigdhaṃ svāmodaṃ vartulaṃ mukham | janetṛvadanacchāyaṃ dhanyānāmiha jāyate || 94 ||
पाटलो वर्तुलः स्निग्धो लेखाभूषितमध्यभूः । सीमंतिनी नामधरो धराजानि प्रियो भवेत् ॥ ९५ ॥
pāṭalo vartulaḥ snigdho lekhābhūṣitamadhyabhūḥ | sīmaṃtinī nāmadharo dharājāni priyo bhavet || 95 ||
कृशः प्रलंबः स्फुटितो रूक्षो दौर्भाग्यसूचकः । श्यावः स्थूलोऽधरोष्ठः स्याद्वैधव्य कलहप्रदः ॥ ९६ ॥
kṛśaḥ pralaṃbaḥ sphuṭito rūkṣo daurbhāgyasūcakaḥ | śyāvaḥ sthūlo'dharoṣṭhaḥ syādvaidhavya kalahapradaḥ || 96 ||
मसृणो मत्तकाशिन्याश्चोत्तरोष्ठः सुभोगदः । किंचिन्मध्योन्नतोऽरोमा विपरीतो विरुद्धकृत् ॥ ९७ ॥
masṛṇo mattakāśinyāścottaroṣṭhaḥ subhogadaḥ | kiṃcinmadhyonnato'romā viparīto viruddhakṛt || 97 ||
गोक्षीरसन्निभाः स्निग्धा द्वात्रिंशद्दशनाः शुभाः । अधस्तादुपरिष्टाच्च समाः स्तोकसमुन्नताः ॥ ९८ ॥
gokṣīrasannibhāḥ snigdhā dvātriṃśaddaśanāḥ śubhāḥ | adhastādupariṣṭācca samāḥ stokasamunnatāḥ || 98 ||
पीताः श्यावाश्च दशनाः स्थूलादीर्घाद्विपंक्तयः । शुक्त्याकाराश्च विरला दुःखदौर्भाग्यकारणम् ॥ ९९ ॥
pītāḥ śyāvāśca daśanāḥ sthūlādīrghādvipaṃktayaḥ | śuktyākārāśca viralā duḥkhadaurbhāgyakāraṇam || 99 ||
अधस्तादधिकैर्दंतैर्मातरं भक्षयेत्स्फुटम् । पतिहीना च विकटैः कुलटा विरलैर्भवेत् ॥ १०० ॥
adhastādadhikairdaṃtairmātaraṃ bhakṣayetsphuṭam | patihīnā ca vikaṭaiḥ kulaṭā viralairbhavet || 100 ||
जिह्वेष्टमिष्टभोक्त्री स्याच्छोणामृद्वी तथासिता । दुःखाय मध्यसंकीर्णा पुरोभागसविस्तरा ॥ १०१ ॥
jihveṣṭamiṣṭabhoktrī syācchoṇāmṛdvī tathāsitā | duḥkhāya madhyasaṃkīrṇā purobhāgasavistarā || 101 ||
सितया तोयमरणं श्यामया कलहप्रिया । दरिद्रिणी मांसलया लंबयाऽभक्ष्यभक्षिणी ॥ १०२ ॥
sitayā toyamaraṇaṃ śyāmayā kalahapriyā | daridriṇī māṃsalayā laṃbayā'bhakṣyabhakṣiṇī || 102 ||
विशालया रसनया प्रमदातिप्रमादभाक् । स्निग्धं कोकनदाभासं प्रशस्तं तालुकोमलम् ॥ १०३ ॥
viśālayā rasanayā pramadātipramādabhāk | snigdhaṃ kokanadābhāsaṃ praśastaṃ tālukomalam || 103 ||
सिते तालुनि वैधव्यं पीते प्रव्रजिता भवेत् । कृष्णेऽपत्यवियोगार्ता रूक्षे भूरिकुटुंबिनी ॥ १०४ ॥
site tāluni vaidhavyaṃ pīte pravrajitā bhavet | kṛṣṇe'patyaviyogārtā rūkṣe bhūrikuṭuṃbinī || 104 ||
कंठे स्थूला सुवृत्ता च क्रमतीक्ष्णा सुलोहिता । अप्रलंबा शुभा घंटी स्थूला कृष्णा च दुःखदा ॥ १०५ ॥
kaṃṭhe sthūlā suvṛttā ca kramatīkṣṇā sulohitā | apralaṃbā śubhā ghaṃṭī sthūlā kṛṣṇā ca duḥkhadā || 105 ||
अलक्षितद्विजं किंचित्किंचित्फुल्ल कपोलकम् । स्मितं प्रशस्तं सुदृशामनिमीलितलोचनम् ॥ १०६ ॥
alakṣitadvijaṃ kiṃcitkiṃcitphulla kapolakam | smitaṃ praśastaṃ sudṛśāmanimīlitalocanam || 106 ||
समवृत्तपुटानासा लघुच्छिद्रा शुभावहा । स्थूलाग्रा मध्यनम्रा च न प्रशस्ता समुन्नता ॥ १०७ ॥
samavṛttapuṭānāsā laghucchidrā śubhāvahā | sthūlāgrā madhyanamrā ca na praśastā samunnatā || 107 ||
आकुंचितारुणाग्रा च वैधव्यक्लेशदायिनी । परप्रेष्या च चिपिटा ह्रस्वा दीर्घा कलिप्रिया ॥ १०८ ॥
ākuṃcitāruṇāgrā ca vaidhavyakleśadāyinī | parapreṣyā ca cipiṭā hrasvā dīrghā kalipriyā || 108 ||
दीर्घायुः कृत्क्षुतं दीर्घं युगपद्द्वित्रिपिंडितम् । ललना लोचने शस्ते रक्तांते कृष्णतारके ॥ १०९ ॥
dīrghāyuḥ kṛtkṣutaṃ dīrghaṃ yugapaddvitripiṃḍitam | lalanā locane śaste raktāṃte kṛṣṇatārake || 109 ||
गोक्षीरवर्णविशदे सुस्निग्धे कृष्णपक्ष्मणी । उन्नताक्षी न दीर्घायुर्वृत्ताक्षी कुलटा भवेत् ॥ ११० ॥
gokṣīravarṇaviśade susnigdhe kṛṣṇapakṣmaṇī | unnatākṣī na dīrghāyurvṛttākṣī kulaṭā bhavet || 110 ||
मेषाक्षीमहिषाक्षी च केकराक्षी न शोभना । कामगृहीला नितरां गोपिंगाक्षी सुदुर्वृता ॥ १११ ॥
meṣākṣīmahiṣākṣī ca kekarākṣī na śobhanā | kāmagṛhīlā nitarāṃ gopiṃgākṣī sudurvṛtā || 111 ||
पारावताक्षी दुःशीला रक्ताक्षी भर्तृघातिनी । कोटरा नयना दुष्टा गजनेत्रा न शोभना ॥ ११२ ॥
pārāvatākṣī duḥśīlā raktākṣī bhartṛghātinī | koṭarā nayanā duṣṭā gajanetrā na śobhanā || 112 ||
पुंश्चली वामकाणाक्षी वंध्या दक्षिणकाणिका । मधुपिंगाक्षी रमणी धनधान्यसमृद्धिभाक् ॥ ११३ ॥
puṃścalī vāmakāṇākṣī vaṃdhyā dakṣiṇakāṇikā | madhupiṃgākṣī ramaṇī dhanadhānyasamṛddhibhāk || 113 ||
पक्ष्मभिः सुघनैः स्निग्धैः कृष्णैः सूक्ष्मैः सुभाग्यभाक् । कपिलैर्विरलैः स्थूलैर्निंद्या भवति भामिनी ॥ ११४ ॥
pakṣmabhiḥ sughanaiḥ snigdhaiḥ kṛṣṇaiḥ sūkṣmaiḥ subhāgyabhāk | kapilairviralaiḥ sthūlairniṃdyā bhavati bhāminī || 114 ||
भ्रुवौ सुवर्तुले तन्व्याः स्निग्धे कृष्णे असंहते । प्रशस्ते मृदुरोमाणौ सुभ्रुवः कार्मुकाकृती ॥ ११५ ॥
bhruvau suvartule tanvyāḥ snigdhe kṛṣṇe asaṃhate | praśaste mṛduromāṇau subhruvaḥ kārmukākṛtī || 115 ||
खररोमा च पृथुला विकीर्णा सरला स्त्रियाः । न भ्रूः प्रशस्ता मिलिता दीर्घरोमा च पिंगला ॥ ११६ ॥
khararomā ca pṛthulā vikīrṇā saralā striyāḥ | na bhrūḥ praśastā militā dīrgharomā ca piṃgalā || 116 ||
लंबौ कर्णौ शुभावर्तौ सुखदौ च शुभप्रदौ । शष्कुलीरहितौ निंद्यौ शिरालौ कुटिलौ कृशौ ॥ ११७ ॥
laṃbau karṇau śubhāvartau sukhadau ca śubhapradau | śaṣkulīrahitau niṃdyau śirālau kuṭilau kṛśau || 117 ||
भालः शिराविरहितो निर्लोमार्धेंदु सन्निभः । अनिम्नस्त्र्यंगुलो नार्याः सौभाग्यारोग्यकारणम् ॥ ११८ ॥
bhālaḥ śirāvirahito nirlomārdheṃdu sannibhaḥ | animnastryaṃgulo nāryāḥ saubhāgyārogyakāraṇam || 118 ||
व्यक्त स्वस्तिकरेखं च ललाटं राज्यसंपदे । प्रलंबं मस्तकं यस्या देवरं हन्ति सा ध्रुवम् ॥ ११९ ॥
vyakta svastikarekhaṃ ca lalāṭaṃ rājyasaṃpade | pralaṃbaṃ mastakaṃ yasyā devaraṃ hanti sā dhruvam || 119 ||
रोमशेन शिरालेन प्रांशुना रोगिणी मता ॥ १२० ॥
romaśena śirālena prāṃśunā rogiṇī matā || 120 ||
सीमन्तः सरलः शस्तो मौलिः शस्तः समुन्नतः । गजकुंभनिभावृत्तैः सौभाग्यैश्वर्यसूचकैः ॥ १२१ ॥
sīmantaḥ saralaḥ śasto mauliḥ śastaḥ samunnataḥ | gajakuṃbhanibhāvṛttaiḥ saubhāgyaiśvaryasūcakaiḥ || 121 ||
स्थूलमूर्धा च विधवा दीर्घशीर्षा च बंधकी । विशालेनापि शिरसा भवेद्दौर्भाग्यभाजनम् ॥ १२२ ॥
sthūlamūrdhā ca vidhavā dīrghaśīrṣā ca baṃdhakī | viśālenāpi śirasā bhaveddaurbhāgyabhājanam || 122 ||
केशा अलिकुलच्छायाः सूक्ष्माः स्निग्धाः सुकोमलाः । किंचिदाकुंचिताग्राश्च कुटिलाश्चातिशोभनाः ॥ १२३ ॥
keśā alikulacchāyāḥ sūkṣmāḥ snigdhāḥ sukomalāḥ | kiṃcidākuṃcitāgrāśca kuṭilāścātiśobhanāḥ || 123 ||
परुषाः स्फुटिताग्राश्च विरलाश्च शिरोरुहाः । पिंगला लघवो रूक्षा दुःखदारिद्र्यबंधदाः ॥ १२४ ॥
paruṣāḥ sphuṭitāgrāśca viralāśca śiroruhāḥ | piṃgalā laghavo rūkṣā duḥkhadāridryabaṃdhadāḥ || 124 ||
भ्रुवोरन्तर्ललाटे वा मशको राज्यसूचकः । वामे कपोले मशकः शोणो मिष्टान्नदः स्त्रियाः ॥ १२५ ॥
bhruvorantarlalāṭe vā maśako rājyasūcakaḥ | vāme kapole maśakaḥ śoṇo miṣṭānnadaḥ striyāḥ || 125 ||
तिलकं लांछनं वापि हृदि सौभाग्यकारणम् । यस्या दक्षिणवक्षोजे शोणे तिलकलांछने ॥ १२६ ॥
tilakaṃ lāṃchanaṃ vāpi hṛdi saubhāgyakāraṇam | yasyā dakṣiṇavakṣoje śoṇe tilakalāṃchane || 126 ||
कन्या चतुष्टयं सूते सूते सा च सुतत्रयम् । तिलकं लांछनं शोणं यस्या वामे कुचे भवेत् ॥ १२७ ॥
kanyā catuṣṭayaṃ sūte sūte sā ca sutatrayam | tilakaṃ lāṃchanaṃ śoṇaṃ yasyā vāme kuce bhavet || 127 ||
एकं पुत्रं प्रसूयादौ ततः सा विधवा भवेत् । गुह्यस्य दक्षिणे भागे तिलकं यदि योषितः ॥ १२८ ॥
ekaṃ putraṃ prasūyādau tataḥ sā vidhavā bhavet | guhyasya dakṣiṇe bhāge tilakaṃ yadi yoṣitaḥ || 128 ||
तदा क्षितिपतेः पत्नी सूते वा क्षितिपं सुतम् । नासाग्रे मशकः शोणो महिष्या एव जायते ॥ १२९ ॥
tadā kṣitipateḥ patnī sūte vā kṣitipaṃ sutam | nāsāgre maśakaḥ śoṇo mahiṣyā eva jāyate || 129 ||
कृष्णः स एव भर्तृघ्न्याः पुंश्चल्याश्च प्रकीर्तितः । नाभेरधस्तात्तिलकं मशको लांछनं शुभम् ॥ १३० ॥
kṛṣṇaḥ sa eva bhartṛghnyāḥ puṃścalyāśca prakīrtitaḥ | nābheradhastāttilakaṃ maśako lāṃchanaṃ śubham || 130 ||
मशकस्तिलकं चिह्नं गुल्फदेशे दरिद्रकृत । करे कर्णे कपोले वा कण्ठे वामे भवेद्यदि ॥ १३१ ॥
maśakastilakaṃ cihnaṃ gulphadeśe daridrakṛta | kare karṇe kapole vā kaṇṭhe vāme bhavedyadi || 131 ||
एषां त्रयाणामेकं तु प्राग्गर्भे पुत्रदं भवेत् । भालगेन त्रिशूलेन निर्मितेन स्वयंभुवा ॥ १३२ ॥
eṣāṃ trayāṇāmekaṃ tu prāggarbhe putradaṃ bhavet | bhālagena triśūlena nirmitena svayaṃbhuvā || 132 ||
नितंबिनी सहस्राणां स्वामित्वं योषिदाप्नुयात् । सुप्ता परस्परं यातु दंतान्किटिकिटायते ॥ १३३ ॥
nitaṃbinī sahasrāṇāṃ svāmitvaṃ yoṣidāpnuyāt | suptā parasparaṃ yātu daṃtānkiṭikiṭāyate || 133 ||
सुलक्ष्मापि न सा शस्ता या किंचित्प्रलपेत्तथा । पाणौ प्रदक्षिणावर्तो धर्म्यो वामो न शोभनः ॥ १३४ ॥
sulakṣmāpi na sā śastā yā kiṃcitpralapettathā | pāṇau pradakṣiṇāvarto dharmyo vāmo na śobhanaḥ || 134 ||
नाभौ श्रुतावुरसि वा दक्षिणावर्त ईडितः । सुखाय दक्षिणावर्तः पृष्ठवंशस्य दक्षिणे ॥ १३५ ॥
nābhau śrutāvurasi vā dakṣiṇāvarta īḍitaḥ | sukhāya dakṣiṇāvartaḥ pṛṣṭhavaṃśasya dakṣiṇe || 135 ||
अन्तःपृष्ठं नाभिसमो बह्वायुः पुत्रवर्धनः । राजपत्न्याः प्रदृश्येत भगमौलौ प्रदक्षिणः ॥ १३६ ॥
antaḥpṛṣṭhaṃ nābhisamo bahvāyuḥ putravardhanaḥ | rājapatnyāḥ pradṛśyeta bhagamaulau pradakṣiṇaḥ || 136 ||
सचेच्छकटभंगःस्याद्बह्वपत्यसुखप्रदः । कटिगो गुह्यवेधेन पत्यपत्यनिपातनः ॥ १३७ ॥
sacecchakaṭabhaṃgaḥsyādbahvapatyasukhapradaḥ | kaṭigo guhyavedhena patyapatyanipātanaḥ || 137 ||
स्यातामुदरवेधेन पृष्ठावर्तौ न शोभनौ । एकेन हंति भर्तारं भवेदन्येन पुं श्चली ॥ १३८ ॥
syātāmudaravedhena pṛṣṭhāvartau na śobhanau | ekena haṃti bhartāraṃ bhavedanyena puṃ ścalī || 138 ||
कण्ठगो दक्षिणावर्तो दुःखवैधव्यहेतुकः । सीमन्तेथ ललाटे वा त्याज्यो दूरात्प्रयत्नतः ॥ १३९ ॥
kaṇṭhago dakṣiṇāvarto duḥkhavaidhavyahetukaḥ | sīmantetha lalāṭe vā tyājyo dūrātprayatnataḥ || 139 ||
सा पतिं हंति वर्षेण यस्या मध्ये कृकाटिकम् । प्रदक्षिणो वा वामो वा रोम्णामावर्त्तकः स्त्रियाः ॥ १४० ॥
sā patiṃ haṃti varṣeṇa yasyā madhye kṛkāṭikam | pradakṣiṇo vā vāmo vā romṇāmāvarttakaḥ striyāḥ || 140 ||
एको वा मूर्धनि द्वौ वा वामे वामगती यदि । आदशाहं पतिघ्नौ तौ त्याज्यौ दूरात्सुबुद्धिना ॥ १४१ ॥
eko vā mūrdhani dvau vā vāme vāmagatī yadi | ādaśāhaṃ patighnau tau tyājyau dūrātsubuddhinā || 141 ||
कट्यावर्ता च कुलटा नाभ्यावर्ता पतिव्रता । पृष्ठावर्ता च भर्तृघ्नी कुलटा वाथ जायते ॥ १४२ ॥
kaṭyāvartā ca kulaṭā nābhyāvartā pativratā | pṛṣṭhāvartā ca bhartṛghnī kulaṭā vātha jāyate || 142 ||
स्कंद उवाच । सुलक्षणापि दुःशीला कुलक्षण शिरोमणिः । अलक्षणापि सा साध्वी सर्वलक्षणभूस्तु सा ॥ १४३ ॥
skaṃda uvāca | sulakṣaṇāpi duḥśīlā kulakṣaṇa śiromaṇiḥ | alakṣaṇāpi sā sādhvī sarvalakṣaṇabhūstu sā || 143 ||
सुलक्षणा सुचारित्रा स्वाधीना पतिदेवता । विश्वेशानुग्रहादेव गृहे योषिदवाप्यते ॥ १४४ ॥
sulakṣaṇā sucāritrā svādhīnā patidevatā | viśveśānugrahādeva gṛhe yoṣidavāpyate || 144 ||
अलकृताः स्ववासिन्यो याभिः प्राक्तनजन्मनि । नानाविधैरलंकारैस्ताः सुरूपा भवंति हि ॥ १४५ ॥
alakṛtāḥ svavāsinyo yābhiḥ prāktanajanmani | nānāvidhairalaṃkāraistāḥ surūpā bhavaṃti hi || 145 ||
सुतीर्थेषु वपुर्याभिः क्षयितं वा विहायितम् । ता लावण्यतरंगिण्यो भवंतीह सुलक्षणाः ॥ १४६ ॥
sutīrtheṣu vapuryābhiḥ kṣayitaṃ vā vihāyitam | tā lāvaṇyataraṃgiṇyo bhavaṃtīha sulakṣaṇāḥ || 146 ||
अर्चिता जगतां माता याभिर्मृडवधूरिव । ता भवंति सुचारित्रा योषाः स्वाधीनभ र्तृकाः ॥ १४७ ॥
arcitā jagatāṃ mātā yābhirmṛḍavadhūriva | tā bhavaṃti sucāritrā yoṣāḥ svādhīnabha rtṛkāḥ || 147 ||
स्वाधीन पतिकानां च सुशीलानां मृगीदृशाम् । स्वर्गापवर्गावत्रैव सुलक्षण फलं हि तत् ॥ १४८ ॥
svādhīna patikānāṃ ca suśīlānāṃ mṛgīdṛśām | svargāpavargāvatraiva sulakṣaṇa phalaṃ hi tat || 148 ||
सुलक्षणैः सुचरितैरपि मंदायुषं पतिम् । दीर्घायुषं प्रकुर्वंति प्रमदाः प्रमदास्पदम् ॥ १४९ ॥
sulakṣaṇaiḥ sucaritairapi maṃdāyuṣaṃ patim | dīrghāyuṣaṃ prakurvaṃti pramadāḥ pramadāspadam || 149 ||
अतः सुलक्षणा योषा परिणेया विचक्षणैः । लक्षणानि परीक्ष्यादौ हित्वा दुर्लक्षणान्यपि ॥ १५० ॥
ataḥ sulakṣaṇā yoṣā pariṇeyā vicakṣaṇaiḥ | lakṣaṇāni parīkṣyādau hitvā durlakṣaṇānyapi || 150 ||
लक्षणानि मयोक्तानि सुखाय गृहमेधिनाम् । विवाहानपि वक्ष्यामि तन्निबोध घटोद्भव ॥ १५१ ॥
lakṣaṇāni mayoktāni sukhāya gṛhamedhinām | vivāhānapi vakṣyāmi tannibodha ghaṭodbhava || 151 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).