॥ श्रीप्रह्लाद उवाच ॥ ॥ । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी ॥ । उन्मीलिनी वंजुली च त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी ॥ १ ॥
|| śrīprahlāda uvāca || || | jayā ca vijayā caiva jayaṃtī pāpanāśinī || | unmīlinī vaṃjulī ca trispṛśā pakṣavarddhinī || 1 ||
द्वारकामाहात्म्यम् · अध्यायः ३९
A chapter of the Skanda Purana.
48 versesSanskrit with transliteration
॥ श्रीप्रह्लाद उवाच ॥ ॥ । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी ॥ । उन्मीलिनी वंजुली च त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी ॥ १ ॥
|| śrīprahlāda uvāca || || | jayā ca vijayā caiva jayaṃtī pāpanāśinī || | unmīlinī vaṃjulī ca trispṛśā pakṣavarddhinī || 1 ||
पुण्यं सर्वपुराणानां ते लभंते दिनेदिने ॥ । पक्वान्नं ये प्रकुर्वंति हविर्द्धान्यसमुद्भवम् ॥ २ ॥
puṇyaṃ sarvapurāṇānāṃ te labhaṃte dinedine || | pakvānnaṃ ye prakurvaṃti havirddhānyasamudbhavam || 2 ||
जागरे पद्मनाभस्य घृतेनैव सुपाचितम् ॥ । वर्तिद्वयसमायुक्तं दीपं घृतसमन्वितम् ॥ ३ ॥
jāgare padmanābhasya ghṛtenaiva supācitam || | vartidvayasamāyuktaṃ dīpaṃ ghṛtasamanvitam || 3 ||
यः कुर्य्याज्जागरे विष्णोः शालिग्रामशिलाग्रतः ॥ । शालग्रामशिलाग्रे तु ये प्रकुर्वंति जागरम् ॥ ४ ॥
yaḥ kuryyājjāgare viṣṇoḥ śāligrāmaśilāgrataḥ || | śālagrāmaśilāgre tu ye prakurvaṃti jāgaram || 4 ||
कुर्वंति नृत्यवाद्ये च लोकानां रंजनाय च ॥ । संछादयंति कुसुमैः शालिग्रामशिलां च ये ॥ ५ ॥
kurvaṃti nṛtyavādye ca lokānāṃ raṃjanāya ca || | saṃchādayaṃti kusumaiḥ śāligrāmaśilāṃ ca ye || 5 ||
चक्रांकितां विशेषेण प्रतिमां वैष्णवीं द्विजाः ॥ । चंदनं च सकर्पूरं कृष्णागुरुसमन्वितम् ॥ ६ ॥
cakrāṃkitāṃ viśeṣeṇa pratimāṃ vaiṣṇavīṃ dvijāḥ || | caṃdanaṃ ca sakarpūraṃ kṛṣṇāgurusamanvitam || 6 ||
युक्तं मृगमदेनापि यः करोति विलेपनम् ॥ । द्वादश्यां देवदेवस्य रात्रौ जागरणे सदा ॥ ७ ॥
yuktaṃ mṛgamadenāpi yaḥ karoti vilepanam || | dvādaśyāṃ devadevasya rātrau jāgaraṇe sadā || 7 ||
तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण च वोऽग्रतः ॥ । तत्फलं कोटितीर्थे तु उज्जयिन्यां महालये ॥ ८ ॥
tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi saṃkṣepeṇa ca vo'grataḥ || | tatphalaṃ koṭitīrthe tu ujjayinyāṃ mahālaye || 8 ||
वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे मथुरायां त्रिपुष्करे ॥ । अयोध्यायां प्रयागे च तीर्थे सागरसंगमे ॥ ९ ॥
vārāṇasyāṃ kurukṣetre mathurāyāṃ tripuṣkare || | ayodhyāyāṃ prayāge ca tīrthe sāgarasaṃgame || 9 ||
सर्वपुण्येषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च ॥ । कृतैर्यज्ञायुतैस्तत्र व्रतदानैश्च पुष्कलैः ॥ १० ॥
sarvapuṇyeṣu tīrtheṣu devatāyataneṣu ca || | kṛtairyajñāyutaistatra vratadānaiśca puṣkalaiḥ || 10 ||
वेदैरधीतैर्यत्पुण्यं पुराणैश्चावगाहितैः ॥ । तपोभिश्चरितैः पुण्यं सम्यगाश्रम पालनैः ॥ ११ ॥
vedairadhītairyatpuṇyaṃ purāṇaiścāvagāhitaiḥ || | tapobhiścaritaiḥ puṇyaṃ samyagāśrama pālanaiḥ || 11 ||
यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं वेदव्यासेन पुत्रक ॥ । तत्फलं जागरे विष्णोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ॥ १२ ॥
yatphalaṃ munibhiḥ proktaṃ vedavyāsena putraka || | tatphalaṃ jāgare viṣṇoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ || 12 ||
हैमवत्यै पुरा प्रोक्तं कैलासे शूलपाणिना ॥ । नारदाय पुरा प्रोक्तं ब्रह्मणा मत्समीपतः ॥ १३ ॥
haimavatyai purā proktaṃ kailāse śūlapāṇinā || | nāradāya purā proktaṃ brahmaṇā matsamīpataḥ || 13 ||
अरुणेन वज्रहस्ताय कथितं पृच्छते पुरा ॥ । द्वादशीजागरस्योक्तं फलं विप्रा मया च वः॥ । तत्कुरुध्वं द्विजा यूयं जागरं विष्णुवासरे ॥ १४ ॥
aruṇena vajrahastāya kathitaṃ pṛcchate purā || | dvādaśījāgarasyoktaṃ phalaṃ viprā mayā ca vaḥ|| | tatkurudhvaṃ dvijā yūyaṃ jāgaraṃ viṣṇuvāsare || 14 ||
॥ सूत उवाच ॥ ॥ । इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्प्राह बलिं पौत्रं स्वकं ततः ॥ । त्वमपि श्रद्धया पौत्र कुरु जागरणं हरेः ॥ १५ ॥
|| sūta uvāca || || | ityuktvā brāhmaṇānprāha baliṃ pautraṃ svakaṃ tataḥ || | tvamapi śraddhayā pautra kuru jāgaraṇaṃ hareḥ || 15 ||
द्वारका मनसा ध्याता पापं वर्षशतान्वितम् ॥ । कीर्तनाच्छतजन्मोत्थं दहते नात्र संशयः ॥ १६ ॥
dvārakā manasā dhyātā pāpaṃ varṣaśatānvitam || | kīrtanācchatajanmotthaṃ dahate nātra saṃśayaḥ || 16 ||
पापं जन्मसहस्रोत्थं पदमात्रेण गच्छताम् ॥ । द्वारका हरते नूनं मुक्तिः कृष्णस्य दर्शनात् ॥ १७ ॥
pāpaṃ janmasahasrotthaṃ padamātreṇa gacchatām || | dvārakā harate nūnaṃ muktiḥ kṛṣṇasya darśanāt || 17 ||
न शक्नोति यदा गंतुं द्वारकां चैव मानवः ॥ । माहात्म्यं पठनीयं तु द्वारकासंभवं गृहे ॥ १८ ॥
na śaknoti yadā gaṃtuṃ dvārakāṃ caiva mānavaḥ || | māhātmyaṃ paṭhanīyaṃ tu dvārakāsaṃbhavaṃ gṛhe || 18 ||
दातव्यं वैष्णवानां तु श्रोतव्यं भक्तिभावतः ॥ । द्वादश्यां च विशेषेण पठनीयं तु जागरे ॥ १९ ॥
dātavyaṃ vaiṣṇavānāṃ tu śrotavyaṃ bhaktibhāvataḥ || | dvādaśyāṃ ca viśeṣeṇa paṭhanīyaṃ tu jāgare || 19 ||
द्वारका संभवं पुण्यं स संप्राप्नोति मानवः ॥ । प्रसादाद्वासुदेवस्य सत्यंसत्यं च भाषितम् ॥ २० ॥
dvārakā saṃbhavaṃ puṇyaṃ sa saṃprāpnoti mānavaḥ || | prasādādvāsudevasya satyaṃsatyaṃ ca bhāṣitam || 20 ||
गृहे संतिष्ठते नित्यं मथुरा द्वारका तथा ॥ । अवंती च तथा माया प्रयागं कुरुजांगलम् ॥ २१ ॥
gṛhe saṃtiṣṭhate nityaṃ mathurā dvārakā tathā || | avaṃtī ca tathā māyā prayāgaṃ kurujāṃgalam || 21 ||
त्रिपुष्करं नैमिषं च गंगाद्वारं च सौकरम् ॥ । चंद्रेशं चैव केदारं तथा रुद्रमहालयम् ॥ २२ ॥
tripuṣkaraṃ naimiṣaṃ ca gaṃgādvāraṃ ca saukaram || | caṃdreśaṃ caiva kedāraṃ tathā rudramahālayam || 22 ||
वस्त्रापथं महादेवं महाकालं तथैव च ॥ । भूतेश्वरं भस्मगात्रं सोमनाथमुमापतिम् ॥ २३ ॥
vastrāpathaṃ mahādevaṃ mahākālaṃ tathaiva ca || | bhūteśvaraṃ bhasmagātraṃ somanāthamumāpatim || 23 ||
कोटिलिंगं त्रिनेत्रं च देवं भृगुवनेचरम् ॥ । दीपेश्वरं महानादं देवं चैवाचलेश्वरम् ॥ २४ ॥
koṭiliṃgaṃ trinetraṃ ca devaṃ bhṛguvanecaram || | dīpeśvaraṃ mahānādaṃ devaṃ caivācaleśvaram || 24 ||
ब्रह्मादयः सुरगणा गृहे तिष्ठंति सर्वदा ॥ । पितरो नागगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः ॥ २५ ॥
brahmādayaḥ suragaṇā gṛhe tiṣṭhaṃti sarvadā || | pitaro nāgagaṃdharvā munayaḥ siddhacāraṇāḥ || 25 ||
तीर्थानि यानि कानि स्युरश्वमेधादयो मखाः ॥ । कृष्णजन्माष्टमीं पौत्र यः करोति विशेषतः ॥ २६ ॥
tīrthāni yāni kāni syuraśvamedhādayo makhāḥ || | kṛṣṇajanmāṣṭamīṃ pautra yaḥ karoti viśeṣataḥ || 26 ||
यथा भागवतं शास्त्रं तथा भागवतो नरः ॥ । उभयोरंतरं नास्ति हरहर्योस्तथैव च ॥ २७ ॥
yathā bhāgavataṃ śāstraṃ tathā bhāgavato naraḥ || | ubhayoraṃtaraṃ nāsti haraharyostathaiva ca || 27 ||
नीलीक्षेत्रं तु यो याति मूलकं भक्षयेत्तु यः ॥ । नैवास्ति नरकोद्धारं कल्पकोटिशतैरपि ॥ २८ ॥
nīlīkṣetraṃ tu yo yāti mūlakaṃ bhakṣayettu yaḥ || | naivāsti narakoddhāraṃ kalpakoṭiśatairapi || 28 ||
नीलीकर्म तु यः कुर्य्याद्ब्राह्मणो लोभमोहितः ॥ । नाप्नोति सुकृतं किंचित्कुर्य्याद्वा रसविक्रयम् ॥ २९ ॥
nīlīkarma tu yaḥ kuryyādbrāhmaṇo lobhamohitaḥ || | nāpnoti sukṛtaṃ kiṃcitkuryyādvā rasavikrayam || 29 ||
प्रसीदति न विश्वात्मा वैष्णवे चापमानिते ॥ । अश्वत्थं छेदयेद्यो वै एकैकस्मिंश्च पर्वणि ॥ ३० ॥
prasīdati na viśvātmā vaiṣṇave cāpamānite || | aśvatthaṃ chedayedyo vai ekaikasmiṃśca parvaṇi || 30 ||
मन्वंतराणि तावंति रौरवे वसतिर्भवेत् ॥ । अरिष्टकाष्ठैर्दैत्येंद्र कार्य्यं यः कुरुते क्वचित् ॥ । न पूजामर्घदानं च तस्य गृह्णाति भास्करः ॥ ३१ ॥
manvaṃtarāṇi tāvaṃti raurave vasatirbhavet || | ariṣṭakāṣṭhairdaityeṃdra kāryyaṃ yaḥ kurute kvacit || | na pūjāmarghadānaṃ ca tasya gṛhṇāti bhāskaraḥ || 31 ||
छेदापकस्य चार्के तु च्छेदकस्य च दैत्यज ॥ । शतं जन्मानि दारिद्यं जायते च सरोगता ॥ ३२ ॥
chedāpakasya cārke tu cchedakasya ca daityaja || | śataṃ janmāni dāridyaṃ jāyate ca sarogatā || 32 ||
रोपयेत्पालयेद्यो वै सूर्य्यवृक्षं नरोत्तमः ॥ । सप्तकल्पं वसेत्सोऽत्र समीपे भास्करस्य हि ॥ ३३ ॥
ropayetpālayedyo vai sūryyavṛkṣaṃ narottamaḥ || | saptakalpaṃ vasetso'tra samīpe bhāskarasya hi || 33 ||
रोपितैर्देववृक्षैस्तु यत्फलं लक्षकोटिभिः ॥ । न्यग्रोधवृक्षेणैकेन रोपितेन फलं हि तत् ॥ ३४ ॥
ropitairdevavṛkṣaistu yatphalaṃ lakṣakoṭibhiḥ || | nyagrodhavṛkṣeṇaikena ropitena phalaṃ hi tat || 34 ||
धात्रीद्रुमेऽप्येवमेव फलं भवति रोपिते ॥ । तुलसीरोपणे चैव अधिकं चापि सुव्रत ॥ । अमरत्वं च ते यांति नात्र कार्य्या विचारणा ॥ ३५ ॥
dhātrīdrume'pyevameva phalaṃ bhavati ropite || | tulasīropaṇe caiva adhikaṃ cāpi suvrata || | amaratvaṃ ca te yāṃti nātra kāryyā vicāraṇā || 35 ||
द्वारकां कलिकाले तु प्रातरुत्थाय कीर्तयेत् ॥ । स सर्वपापनिर्मुक्तः स्वर्गं याति न संशयः ॥ ३६ ॥
dvārakāṃ kalikāle tu prātarutthāya kīrtayet || | sa sarvapāpanirmuktaḥ svargaṃ yāti na saṃśayaḥ || 36 ||
रोहिणीसहिता ये न द्वादशी समुपोषिता ॥ । महापातकसंयुक्तः कल्पांते नाकमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥
rohiṇīsahitā ye na dvādaśī samupoṣitā || | mahāpātakasaṃyuktaḥ kalpāṃte nākamāpnuyāt || 37 ||
वासरः को विना सूर्य्यं विना सोमेन का निशा ॥ । विना वृक्षेण को ग्रामो द्वादशी किं व्रतं विना ॥ ३८ ॥
vāsaraḥ ko vinā sūryyaṃ vinā somena kā niśā || | vinā vṛkṣeṇa ko grāmo dvādaśī kiṃ vrataṃ vinā || 38 ||
गृहं च नरकं तस्य यमदण्डं द्वितीयकम् ॥ । न यत्र पठते नित्यं विष्णोर्नामसहस्रकम् ॥ ३९ ॥
gṛhaṃ ca narakaṃ tasya yamadaṇḍaṃ dvitīyakam || | na yatra paṭhate nityaṃ viṣṇornāmasahasrakam || 39 ||
नरकं च भवेत्तस्य द्वितीयं यमशासनम् ॥ । नैव भागवतं यत्र पुराणं गीयते कलौ ॥ । अन्धकूपेषु क्षिप्यंते ज्वलितेषु हुताशने ॥ ४० ॥
narakaṃ ca bhavettasya dvitīyaṃ yamaśāsanam || | naiva bhāgavataṃ yatra purāṇaṃ gīyate kalau || | andhakūpeṣu kṣipyaṃte jvaliteṣu hutāśane || 40 ||
द्विषंति ये भागवतं न कुर्वंति दिनं हरेः ॥ । यमदूतैश्च नीयन्ते तथा भूमौ भवंति ते ॥ ४१ ॥
dviṣaṃti ye bhāgavataṃ na kurvaṃti dinaṃ hareḥ || | yamadūtaiśca nīyante tathā bhūmau bhavaṃti te || 41 ||
वाच्यमानं न शृण्वंति हरेश्चरितमुत्तमम् ॥ । करपत्रैश्च पीड्यंते सुतीव्रैर्यम शासनात् ॥ ४२ ॥
vācyamānaṃ na śṛṇvaṃti hareścaritamuttamam || | karapatraiśca pīḍyaṃte sutīvrairyama śāsanāt || 42 ||
निन्दां कुर्वंति ये पापा वैष्णवानां महात्मनाम् ॥ । तेषां निरयपातस्तु यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ४३ ॥
nindāṃ kurvaṃti ye pāpā vaiṣṇavānāṃ mahātmanām || | teṣāṃ nirayapātastu yāvadābhūtasaṃplavam || 43 ||
गोकोटितीर्थादधिकं स्नानं तत्राधिकं भवेत् ॥ । ये पश्यंति महापुण्या गोपीचंदनमृत्तिकाम्॥ । गंगास्नानफलं तेषां जायते नात्र संशयः ॥ ४४ ॥
gokoṭitīrthādadhikaṃ snānaṃ tatrādhikaṃ bhavet || | ye paśyaṃti mahāpuṇyā gopīcaṃdanamṛttikām|| | gaṃgāsnānaphalaṃ teṣāṃ jāyate nātra saṃśayaḥ || 44 ||
वैष्णवानां प्रयच्छंति गोपीचं दनमृत्तिकाम् ॥ । येषां ललाटे तिलकः गोपीचंदनसंभवम् ॥ ४५ ॥
vaiṣṇavānāṃ prayacchaṃti gopīcaṃ danamṛttikām || | yeṣāṃ lalāṭe tilakaḥ gopīcaṃdanasaṃbhavam || 45 ||
गोपीचंदनपुंड्रेण द्वादश्यां जागरे कृते ॥ । विष्णोर्नामसहस्रस्य पाठेन मुक्तिमाप्नुयात् ॥ ४६ ॥
gopīcaṃdanapuṃḍreṇa dvādaśyāṃ jāgare kṛte || | viṣṇornāmasahasrasya pāṭhena muktimāpnuyāt || 46 ||
ये नित्यं प्रातरुत्थाय वैष्णवानां तु कीर्तनम्॥ । गोमतीस्मरणं कुर्युः कृष्णतुल्या न संशयः ॥ ४७ ॥
ye nityaṃ prātarutthāya vaiṣṇavānāṃ tu kīrtanam|| | gomatīsmaraṇaṃ kuryuḥ kṛṣṇatulyā na saṃśayaḥ || 47 ||
ये नित्यं प्रातरुत्थाय द्वारकेति वदंति च ॥ । तीर्थकोटिभवं पुण्यं लभंते च दिनेदिने ॥ ४८ ॥
ye nityaṃ prātarutthāya dvāraketi vadaṃti ca || | tīrthakoṭibhavaṃ puṇyaṃ labhaṃte ca dinedine || 48 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).