द्वारकामाहात्म्यम् · अध्यायः १२
Chapter 1703
॥
A chapter of the Skanda Purana.
80 verses·Sanskrit with transliteration
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् ॥ ।
यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम् ॥ १ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
tato gaccheddvijaśreṣṭhā gopracāramataḥ param || |
yatra snātvā naro bhaktyā labhedgodānajaṃ phalam || 1 ||
यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः ॥ ।
कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः ॥ २ ॥
yatra snāto jagannātho nabhasye daivatairvṛtaḥ || |
kaṭadānaṃ ca tatproktaṃ dvādaśyāṃ dvijasattamāḥ || 2 ||
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ ।
कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् ॥ ।
तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः ॥ ३ ॥
|| ṛṣaya ūcuḥ || || |
kathaṃ tu tatra daityendrā'bhavadvai gopracārakam || |
tīrthaṃ kathaya tattvena yatra snāto janārddanaḥ || 3 ||
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा ॥ ।
उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना ॥ ४ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
hate kaṃse bhojarāje kṛṣṇenāmitatejasā || |
ugrasene cābhiṣikte madhupuryyāṃ mahātmanā || 4 ||
उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः ॥ ।
सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च ॥ ५ ॥
uddhavaṃ preṣayāmāsa gokule gokulapriyaḥ || |
suhṛdāṃ priyakāmārthaṃ gopagopījanasya ca || 5 ||
नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् ॥ ।
स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ६ ॥
namaskṛtya ca govidaṃ prayayau naṃdagokulam || |
sa tatsadṛśaveṣeṇa vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ || 6 ||
तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् ॥ ।
उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ७ ॥
taṃ dṛṣṭvā divasasyāṃte goviṃdānucaraṃ priyam || |
uddhavaṃ pūjayāmāsa vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ || 7 ||
तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला ॥ ।
आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः ॥ ८ ॥
taṃ bhuktavaṃtaṃ viśrāṃtaṃ yaśodā putravatsalā || |
ānaṃdabāṣpapūrṇākṣī papracchānāmayaṃ hareḥ || 8 ||
कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ ॥ ।
कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान् ॥ ९ ॥
kacciddhi staḥ sukhaṃ putrau rāmakṛṣṇau yadūttamau || |
kaccitsmarati goviṃdo vayasyāngopabālakān || 9 ||
कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः ॥ ।
तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात् ॥ १० ॥
kaccideṣyati goviṃdo gokulaṃ madhureśvaraḥ || |
tārayiṣyati putro'sau gokulaṃ vṛjinārṇavāt || 10 ||
इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च ॥ ।
दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ ॥ ११ ॥
ityuktvā bāṣpapūrṇākṣau yaśodā naṃda eva ca || |
dīrghaṃ rurudaturdīnau putrasnehavaśaṃgatau || 11 ||
उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ ॥ ।
मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत् ॥ १२ ॥
uddhavastau tato dṛṣṭvā prāṇasaṃśayamāgatau || |
madhuraiḥ kṛṣṇasaṃdeśaiḥ snehayuktairajīvayat || 12 ||
नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः ॥ ।
अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः ॥ १३ ॥
namaskaroti bhavatīṃ bhavaṃtaṃ ca sahāgrajaḥ || |
anāmayaṃ pṛṣṭavāṃśca tau ca kṣemeṇa tiṣṭhataḥ || 13 ||
क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः ॥ ।
अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम् ॥ १४ ॥
kṣiprameṣyati dāśārho rāmeṇa sahito vibhuḥ || |
atrāgatya jagannātho vidhāsyati ca vo hitam || 14 ||
इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा ॥ ।
सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः ॥ १५ ॥
ityevaṃ kṛṣṇasaṃdeśaiḥ samāśvāsyoddhavastadā || |
sukhaṃ suṣvāpa śayane nandādyairabhinaṃditaḥ || 15 ||
गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः ॥ ।
कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया ॥ १६ ॥
gopyastadā rathaṃ dṛṣṭvā dvāre naṃdasya vismitāḥ || |
ko'yaṃ ko'yamiti prāhuḥ kṛṣṇāgamanaśaṃkayā || 16 ||
गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा ॥ ।
समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा ॥ १७ ॥
gopālarājasya gṛhe rathenādityavarcasā || |
samāgato mahābāhuḥ kṛṣṇaveṣānugastathā || 17 ||
परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः ॥ ।
विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः ॥ १८ ॥
parasparaṃ samāgamya sarvāstā vrajayoṣitaḥ || |
vivikte kṛṣṇadūtaṃ taṃ papracchuḥ śokakarṣitāḥ || 18 ||
॥ ।
श्रीगोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै ॥ ।
दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि ॥ १९ ॥
|| |
śrīgopya ūcuḥ || || |
kasmāttvamiha saṃprāptaḥ kiṃ te kāryyamihādya vai || |
dasyurūpapraticchanno hyasmānsaṃhartumicchasi || 19 ||
पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम्॥ ।
पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः ॥ २० ॥
pūrvameva hataṃ tena kṛṣṇena hṛdayādikam|| |
pāyayitvā'dharaviṣaṃ yoṣidvrātaṃ palāyitaḥ || 20 ||
इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः ॥ ।
ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले ॥ २१ ॥
ityevamuktvā tā gopyo mumuhuḥ śokavihvalāḥ || |
īkṣaṃtyaḥ kṛṣṇadāsaṃ taṃ nipeturdharaṇītale || 21 ||
उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् ॥ ।
आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः ॥ २२ ॥
uddhavastaṃ janaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇasnehahṛtāśayam || |
āśvāsayāmāsa tadā vākyaiḥ śrotrasukhāvahaiḥ || 22 ||
॥ उद्धव उवाच ॥ ॥ ।
भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः ॥ ।
न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम् ॥ २३ ॥
|| uddhava uvāca || || |
bhagavānapi dāśārhaḥ kandarpaśarapīḍitaḥ || |
na bhuṃkte na svapiti ca cintayanvastvaharniśam || 23 ||
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता ॥ ।
उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा ॥ २४ ॥
tacchrutvā vacanaṃ tasya lalitā krodhamūrchitā || |
uddhavaṃ tāmranayanā provāca rudatī tadā || 24 ||
॥ ललितोवाच ॥ ॥ ।
असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः ॥ ।
त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः ॥ २५ ॥
|| lalitovāca || || |
asatyo bhinnamaryyādaḥ krūraḥ krūrajanapriyaḥ || |
tvaṃ mā kṛthā naḥ purataḥ kathāṃ tasyā'kṛtātmanaḥ || 25 ||
धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः ॥ ।
हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः ॥ २६ ॥
dhigdhikpāpasamācāro dhigdhigvai niṣṭhurāśayaḥ || |
hitvā yaḥ strījanaṃ mūḍho gato dvāravatīṃ hariḥ || 26 ||
॥ ।
॥ श्यामलोवाच ॥ ॥ ।
किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः ॥ ।
मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम् ॥ २७ ॥
|| |
|| śyāmalovāca || || |
kiṃ tasya mandabhāgyasya alpapuṇyasya durmateḥ || |
mā kurudhvaṃ kathāḥ sādhvyaḥ kathāṃ kathayatā'parām || 27 ||
॥ ।
॥ धन्योवाच ॥ ॥ ।
केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च ॥ ।
यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च ॥ २८ ॥
|| |
|| dhanyovāca || || |
kenāyaṃ hi samānīto dūto duṣṭajanasya ca || |
yātu tena pathā pāpaḥ punarnāyāti yena ca || 28 ||
॥ विशाखोवाच ॥ ॥ ।
न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् ॥ ।
तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च ॥ ।
हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः ॥ २९ ॥
|| viśākhovāca || || |
na śīlaṃ na kulaṃ yasya nāsti pāpakṛtaṃ bhayam || |
tasya strīhanane sādhvyo jñāyate janma karma ca || |
hīnasya puruṣārthena tena saṃgo nirarthakaḥ || 29 ||
॥ ।
॥ राधोवाच ॥ ॥ ।
भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् ॥ ।
तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते ॥ ३० ॥
|| |
|| rādhovāca || || |
bhūtānāṃ ghātane yasya nāsti pāpakṛtaṃ bhayam || |
tasya strīhanane sādhvyaḥ śaṃkā kāpi na vidyate || 30 ||
॥ शैब्योवाच ॥ ॥ ।
सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः ॥ ।
संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत् ॥ ३१ ॥
|| śaibyovāca || || |
satyaṃ brūhi mahābhāga kiṃ karoti yadūttamaḥ || |
saṃgato nāgarastrībhirasmākaṃ kiṃ kathāṃ smaret || 31 ||
॥ पद्मोवाच ॥ ॥ ।
कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः ॥ ।
समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः ॥ ३२ ॥
|| padmovāca || || |
kadoddhava mahābhāga nāgarījanavallabhaḥ || |
sameṣyatīha dāśārhaḥ padmapatrāyatekṣaṇaḥ || 32 ||
॥ भद्रोवाच ॥ ॥ ।
हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ ॥ ।
समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात् ॥ ३३ ॥
|| bhadrovāca || || |
hā kṛṣṇa hā gopavara hā gopījanavallabha || |
samuddhara mahābāho gopīḥ saṃsārasāgarāt || 33 ||
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः ॥ ।
रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम् ॥ ३४ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
iti tā vividhairvākyairvilapaṃtyo vrajastriyaḥ || |
ruruduḥ susvaraṃ devyaḥ smaraṃtyaḥ kṛṣṇa ceṣṭitam || 34 ||
तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः ॥ ।
विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत् ॥ ३५ ॥
tāsāṃ tadruditaṃ śrutvā bhaktisnehasamanvitaḥ || |
vismayaṃ paramaṃ gatvā sādhusādhviti cābravīt || 35 ||
॥ उद्धव उवाच ॥ ॥ ।
यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः ॥ ।
स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः ॥ ३६ ॥
|| uddhava uvāca || || |
yaṃ na brahmā na ca haro na devā na maharṣayaḥ || |
svabhāvamanugacchaṃti sarvā dhanyā vrajastriyaḥ || 36 ||
सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् ॥ ।
यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ ३७ ॥
sarvāsāṃ saphalaṃ janma jīvitaṃ yauvanaṃ dhanam || |
yāsāṃ bhavedbhagavati bhaktiravyabhicāriṇī || 37 ||
॥ गोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
साधु दर्शय गोविंदं साधु दर्शय वल्लभम् ॥ ।
नयास्मान्साधु तत्रैव यत्र तिष्ठति सोऽच्युतः ॥ ३८ ॥
|| gopya ūcuḥ || || |
sādhu darśaya goviṃdaṃ sādhu darśaya vallabham || |
nayāsmānsādhu tatraiva yatra tiṣṭhati so'cyutaḥ || 38 ||
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु ॥ ।
बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः ॥ ३९ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
tāsāṃ tadbhāṣitaṃ śrutvā tathā vilapitaṃ bahu || |
bāḍhamityeva tā ūca uddhavaḥ snehavihvalāḥ || 39 ||
उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः ॥ ।
अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः ॥ ४० ॥
uddhavena samaṃ sarvāstatastā vrajayoṣitaḥ || |
anujagmurmudā yuktāḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ || 40 ||
गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च ॥ ।
जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः ॥ ४१ ॥
gāyantyaḥ priyagītāni tadbālacaritāni ca || |
jagmuḥ sahaiva śanakairuddhavena vrajāṃganāḥ || 41 ||
यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः ॥ ।
अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम् ॥ ४२ ॥
yadupuryyāṃ tato dṛṣṭvā udyānavipināvalīḥ || |
adya devaṃ prapaśyāmaḥ kṛṣṇākhyaṃ naṃdanaṃdanam || 42 ||
द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा ॥ ।
अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः ॥ ४३ ॥
dvāravatyāṃ tu gamanāddhyānāllakṣmīpatestadā || |
aśeṣakalmaṣānmuktā vidhvastākhilabandhanāḥ || 43 ||
संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च ॥ ।
प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः ॥ ४४ ॥
saṃprāptāstāstataḥ sarvāstīre mayasarasya ca || |
praṇipatyoddhavaḥ prāha gopikāḥ kṛṣṇadevatāḥ || 44 ||
स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः ॥ ।
कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम् ॥ ४५ ॥
sthīyatāṃ mātaraścātrātraiveṣyati mahābhujaḥ || |
kṛṣṇaḥ kamalapatrākṣo vidhāsyati ca vo hitam || 45 ||
॥ गोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् ॥ ।
संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः ॥ ४६ ॥
|| gopya ūcuḥ || || |
kasyoddhava idaṃ cātra saraḥ sārasaśobhitam || |
saṃpūrṇaṃ paṃkajaiścitraiḥ kalhārakumudotpalaiḥ || 46 ||
॥ ।
॥ उद्धव उवाच ॥ ॥ ।
मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः ॥ ।
कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम् ॥ ४७ ॥
|| |
|| uddhava uvāca || || |
mayo nāma mahādaityo māyāvī lokaviśrutaḥ || |
kṛtaṃ tena saraḥ śubhraṃ tasya nāmnā ca viśrutam || 47 ||
॥ श्रीगोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम्॥ ।
नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम् ॥ ४८ ॥
|| śrīgopya ūcuḥ || || |
śīghramānaya goviṃdaṃ sādhu darśaya cācyutam|| |
nayanānaṃdajananaṃ tāpatrayavināśanam || 48 ||
तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः ॥ ।
दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः ॥ ४९ ॥
tacchrutvā vacanaṃ tāsāṃ gopikānāṃ tadoddhavaḥ || |
dūtaiḥ samānayāmāsa śrīkṛṣṇaṃ śīghrayāyibhiḥ || 49 ||
आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् ॥ ।
भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम् ॥ ५० ॥
āyāṃtaṃ śīghrayānena dṛṣṭvā devakinaṃdanam || |
bhrājamānaṃ suvapuṣā vanamālāvibhūṣitam || 50 ||
ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम्॥ ।
श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम् ॥ ५१ ॥
jvalatkirīṭamukuṭaṃ sphuranmakarakuṇḍalam|| |
śrīvatsāṃkaṃ mahābāhuṃ pītakauśeyavāsasam || 51 ||
आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः ॥ ।
संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः ॥ ५२ ॥
ātapatrairvṛtaṃ mūrdhni saṃvṛtaṃ vṛṣṇipuṃgavaiḥ || |
saṃstutaṃ baṃdimukhyaiśca gītavāditranisvanaiḥ || 52 ||
पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् ॥ ।
पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम् ॥ ५३ ॥
paurajānapadairlokairvaiṣṇavaiḥ sarvato vṛtam || |
paśyantaṃ haṃsamithunaiḥ saraḥ sārasaśobhitam || 53 ||
तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् ॥ ।
प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः ॥ ५४ ॥
taṃ dṛṣṭvā'cyutamāyāṃtaṃ lokakāṃtaṃ manoharam || |
priyaṃ priyāścirāddṛṣṭvā mumuhustā vrajāṃganāḥ || 54 ||
चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः ॥ ।
हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर ॥ ५५ ॥
cirāya saṃjñāṃ saṃprāpya vilepuśca suduḥkhitāḥ || |
hā nātha kāṃta hā kṛṣṇa hā vrajeśa manohara || 55 ||
संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः ॥ ।
तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः ॥ ५६ ॥
saṃvardhito'si yairbālye krīḍito vatsapālakaiḥ || |
te'pi tvayā parityaktāḥ kathaṃ duṣṭo'si nirghṛṇaḥ || 56 ||
न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च ॥ ।
पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम् ॥ ५७ ॥
na te dharmo na sauhārddaṃ na satyaṃ sakhyameva ca || |
pitṛmātṛparityāgī kathaṃ yāsyasi sadgatim || 57 ||
स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः ॥ ।
त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया ॥ ५८ ॥
svāminbhaktaparityāgaḥ sarvaśāstreṣu garhitaḥ || |
tyajatā'smānvane vīra dharmo nāvekṣitastvayā || 58 ||
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन ।
अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः॥ ।
सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः ॥ ५९ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
śrutvā tāsāṃ vilapitaṃ gopīnāṃ naṃda naṃdana |
ananyaśaraṇāḥ sarvā bhāvajño bhagavānvibhuḥ|| |
sāṃtvayāmāsa vacanairvrajeśastā vrajāṃganāḥ || 59 ||
अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत् ॥ ६० ॥
adhyātmaśikṣayā gopīḥ prabhustā anvaśikṣayat || 60 ||
श्रीभगवानुवाच॥ ।
भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित्॥ ।
वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः ॥ ६१ ॥
śrībhagavānuvāca|| |
bhavatīnāṃ viyogo me na hi sarvātmanā kvacit|| |
vasāmi hṛdaye śaśvadbhūtānāmaviśeṣataḥ || 61 ||
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः ॥ ।
आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः ॥ ६२ ॥
ahaṃ sarvasya prabhavo matto devāḥ savāsavāḥ || |
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ || 62 ||
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः ॥ ।
इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः ॥ ६३ ॥
brahmā rudraśca viṣṇuśca sanakādyā maharṣayaḥ || |
iṃdriyāṇi mano buddhistathā sattvaṃ rajastamaḥ || 63 ||
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च ॥ ।
एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते ॥ ६४ ॥
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca moho'haṃkāra eva ca || |
etatsarvamaśeṣeṇa matto gopyaḥ pravarttate || 64 ||
एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि ॥ ।
सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः ॥ ६५ ॥
etajjñātvā mahābhāgā mā sma kṛdhvaṃ manaḥ śuci || |
sarvabhūteṣu māṃ nityaṃ bhāvayadhvamakalmaṣāḥ || 65 ||
॥ प्रह्लाद उवाच ॥ ॥ ।
ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः ॥ ।
विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः॥ ।
ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः ॥ ६६ ॥
|| prahlāda uvāca || || |
tāḥ kṛṣṇavacanaṃ śrutvā gopyo vidhvastabandhanāḥ || |
vimuktasaṃśayakleśā darśanānandasaṃplutāḥ|| |
ūcuśca gopavadhvastāḥ kṛṣṇaṃ nirmalamānasāḥ || 66 ||
॥ ।
॥ गोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः ॥ ।
यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम् ॥ ६७ ॥
|| |
|| gopya ūcuḥ || || |
adya naḥ saphalaṃ janma adya naḥ saphalā dṛśaḥ || |
yattvāṃ paśyāma govinda nāgarījanavallabham || 67 ||
पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् ॥ ।
वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् ॥ ।
तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन ॥ ६८ ॥
puṇyahīnā na paśyaṃti kṛṣṇākhyaṃ puruṣaṃ param || |
vākyairhetvarthasaṃyuktairyadi saṃbodhitā vayam || |
tathāpi māyā hṛdayānnāpaiti madhusūdana || 68 ||
॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ ॥ ।
दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः ॥ ।
स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः ॥ ६९ ॥
|| śrīkṛṣṇa uvāca || || |
darśanātsparśanāccāsya vimuktā'śeṣabandhanāḥ || |
snātvā ca sakalānkāmānavāpsyatha vrajāṃganāḥ || 69 ||
॥ गोप्य ऊचुः ॥ ॥ ।
अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः ॥ ।
विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन ॥ ७० ॥
|| gopya ūcuḥ || || |
adbhuto hi prabhāvaste saraso'sya udāhṛtaḥ || |
vidhiṃ brūhi jagannātha vistarādvṛṣṇinandana || 70 ||
॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ ॥ ।
भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् ॥ ।
तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि ॥ ७१ ॥
|| śrīkṛṣṇa uvāca || || |
bhavatīnāṃ mayā sārddhaṃ sañjātamatra darśanam || |
tasmānmayā sadā hyatra snātavyaṃ niyamena hi || 71 ||
यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति ॥ ।
श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः ॥ ७२ ॥
yaḥ snātvā parayā bhaktyā pitṝnsantarpayiṣyati || |
śrāvaṇasya site pakṣe dvādaśyāṃ niyataḥ śuciḥ || 72 ||
दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् ॥ ।
लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः ॥ ७३ ॥
dattvā dānaṃ svaśaktyā ca māmuddiśya tathā pitṝn || |
labhate vaiṣṇavaṃ lokaṃ pitṛbhiḥ parivāritaḥ || 73 ||
मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् ॥ ।
फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् ! ॥ ७४ ॥
maya tīrthaṃ samāsādya kṛtvā ca karayoḥ kuśān || |
phalamekaṃ gṛhītvā tu mantreṇārghyaṃ pradāpayet ! || 74 ||
गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् ॥ ।
मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥ ७५ ॥
gṛhāndhakūpe patitaṃ māyā pāśaśatairvṛtam || |
māmuddhara mahīnātha gṛhāṇārghyaṃ namo'stu te || 75 ||
॥ अर्घ्यमन्त्रः ॥ ॥ ।
स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः ॥ ।
कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः ॥ ७६ ॥
|| arghyamantraḥ || || |
snātvā yaḥ parayā bhaktyā pitṝnsaṃtarpya bhāvataḥ || |
kuryācchrāddhaṃ ca parayā pitṛbhaktyā samanvitaḥ || 76 ||
दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च ॥ ।
विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम् ॥ ७७ ॥
dakṣiṇāṃ ca tato dadyādrajataṃ rukmameva ca || |
viśeṣataḥ pradātavyaṃ pāyasaṃ ca saśarkaram || 77 ||
नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च ॥ ।
भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् ॥ ।
आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये ॥ ७८ ॥
navanītaṃ ghṛtaṃ chatraṃ kaṃbalājinameva ca || |
bhavatībhiḥ samaṃ yasmātsaṃjātaṃ mama darśanam || |
āgaṃtavyaṃ mayā tasmātsadā hyasmiñjalāśaye || 78 ||
योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः ॥ ।
गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः ॥ ७९ ॥
yo'tra snānaṃ prakurute mayasya sarasi priyāḥ || |
gaṃgāsnānaphalaṃ tasya viṣṇulokastathā'kṣayaḥ || 79 ||
मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः ॥ ।
पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः ॥ ।
यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत् ॥ ८० ॥
muktiṃ prayāṃti tasyaiva pitarastrikulodbhavāḥ || |
putrapautrasamāyukto dhanadhānyasamanvitaḥ || |
yāvajjīvaṃ sukhaṃ bhuktvā cānte haripuraṃ vrajet || 80 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).