॥ ॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ । किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत्॥ । मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय ॥ १ ॥
|| || ṛṣaya ūcuḥ || || | kiṃ kṛtaṃ dharmarājena tapodhyānādikaṃ ca yat|| | māṃḍavyaśāpanāśāya tadasmākaṃ prakīrtaya || 1 ||
नागरखण्डः · अध्यायः १३८
A chapter of the Skanda Purana.
18 versesSanskrit with transliteration
॥ ॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ । किं कृतं धर्मराजेन तपोध्यानादिकं च यत्॥ । मांडव्यशापनाशाय तदस्माकं प्रकीर्तय ॥ १ ॥
|| || ṛṣaya ūcuḥ || || | kiṃ kṛtaṃ dharmarājena tapodhyānādikaṃ ca yat|| | māṃḍavyaśāpanāśāya tadasmākaṃ prakīrtaya || 1 ||
॥ सूत उवाच ॥ ॥ । मांडव्य शापमासाद्य धर्मराजः सुदुःखितः ॥ । तपस्तेपे द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थितः ॥ २ ॥
|| sūta uvāca || || | māṃḍavya śāpamāsādya dharmarājaḥ suduḥkhitaḥ || | tapastepe dvijaśreṣṭhāstasminkṣetre vyavasthitaḥ || 2 ||
प्रासादं देवदेवस्य संविधाय कपर्दिनः ॥ । अव्यग्रं पूजयामास पुष्पधूपानुलेपनैः ॥ ३ ॥
prāsādaṃ devadevasya saṃvidhāya kapardinaḥ || | avyagraṃ pūjayāmāsa puṣpadhūpānulepanaiḥ || 3 ||
ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः ॥ । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यदीप्सितम् ॥ ४ ॥
tataḥ kālena mahatā tuṣṭastasya maheśvaraḥ || | provāca varado'smīti prārthayasva yadīpsitam || 4 ||
॥ धर्मराज उवाच ॥ ॥ । अहं देव पुरा शप्तो मांडव्येन महात्मना ॥ । स्वधर्मे वर्तमानोऽपि सर्वदोषविवर्जितः ॥ ५ ॥
|| dharmarāja uvāca || || | ahaṃ deva purā śapto māṃḍavyena mahātmanā || | svadharme vartamāno'pi sarvadoṣavivarjitaḥ || 5 ||
कुपितेन च तेनोक्तं शूद्रयोनौ भविष्यसि ॥ ६ ॥
kupitena ca tenoktaṃ śūdrayonau bhaviṣyasi || 6 ||
तत्रापि च महद्दुःखं ज्ञातिनाशसमुद्रवम् ॥ । मच्छापजनितं सद्यो जातिजं समवाप्स्यसि ॥ ७ ॥
tatrāpi ca mahadduḥkhaṃ jñātināśasamudravam || | macchāpajanitaṃ sadyo jātijaṃ samavāpsyasi || 7 ||
तस्मात्त्राहि सुरश्रेष्ठ तस्या योनेः सकाशतः ॥ । कथं चैतद्विधो भूत्वा तस्यां जन्म करोम्यहम् ॥ ८ ॥
tasmāttrāhi suraśreṣṭha tasyā yoneḥ sakāśataḥ || | kathaṃ caitadvidho bhūtvā tasyāṃ janma karomyaham || 8 ||
तत्रापि च महदुःखं ज्ञातिनाशसमुद्भवम् ॥ । एतदर्थे सुरश्रेष्ठ मया चाराधितो भवान् ॥ ९ ॥
tatrāpi ca mahaduḥkhaṃ jñātināśasamudbhavam || | etadarthe suraśreṣṭha mayā cārādhito bhavān || 9 ||
॥ । ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ । न तस्य सन्मुनेर्वाक्यं शक्यते कर्तुमन्यथा ॥ । तस्माच्छूद्रोऽपि भूत्वा त्वं न संतानमवाप्स्यसि ॥ १० ॥
|| | || śrībhagavānuvāca || || | na tasya sanmunervākyaṃ śakyate kartumanyathā || | tasmācchūdro'pi bhūtvā tvaṃ na saṃtānamavāpsyasi || 10 ||
ज्ञातिक्षयं प्रदृष्ट्वापि नैव दुःखमवाप्स्यसि ॥ । यतो निषिध्यमानापि न करिष्यंति ते वचः ॥ ११ ॥
jñātikṣayaṃ pradṛṣṭvāpi naiva duḥkhamavāpsyasi || | yato niṣidhyamānāpi na kariṣyaṃti te vacaḥ || 11 ||
एतस्मात्कारणाच्चित्ते न ते दुःखं भविष्यति ॥ । ज्ञातिजं धर्मराजैतत्सत्यमेव मयोदितम् ॥ १२ ॥
etasmātkāraṇāccitte na te duḥkhaṃ bhaviṣyati || | jñātijaṃ dharmarājaitatsatyameva mayoditam || 12 ||
स्थित्वा वर्षशतं प्राज्ञ त्वं शूद्रो धर्मवत्सलः ॥ । उपदेशान्बहून्दत्त्वा ज्ञातिभ्यो हितकाम्यया ॥ । अपि श्रद्धा विहीनेषु पापात्मसु सदैव हि ॥ १३ ॥
sthitvā varṣaśataṃ prājña tvaṃ śūdro dharmavatsalaḥ || | upadeśānbahūndattvā jñātibhyo hitakāmyayā || | api śraddhā vihīneṣu pāpātmasu sadaiva hi || 13 ||
ततो वर्षशते पूर्णे ब्रह्मद्वारेण केवलम् ॥ । आत्मानं सम्यगुत्सृज्य मोक्षमेव प्रयास्यसि ॥ १४ ॥
tato varṣaśate pūrṇe brahmadvāreṇa kevalam || | ātmānaṃ samyagutsṛjya mokṣameva prayāsyasi || 14 ||
एवमुक्त्वा स भगवान्गतश्चादर्शनं ततः ॥ । धर्मराजोऽपि तं शापं भेजे मांडव्यसंभवम् ॥ १५ ॥
evamuktvā sa bhagavāngataścādarśanaṃ tataḥ || | dharmarājo'pi taṃ śāpaṃ bheje māṃḍavyasaṃbhavam || 15 ||
तदा विदुररूपेण ह्यवतीर्य धरातले ॥ । मांडव्यस्य वचः सत्यं स चकार महामतिः ॥ १६ ॥
tadā vidurarūpeṇa hyavatīrya dharātale || | māṃḍavyasya vacaḥ satyaṃ sa cakāra mahāmatiḥ || 16 ||
जातो भगवता साक्षाद्व्यासेनामिततेजसा ॥ । पाराशर्येण विप्रेण दासीगर्भसमुद्भवः ॥ १७ ॥
jāto bhagavatā sākṣādvyāsenāmitatejasā || | pārāśaryeṇa vipreṇa dāsīgarbhasamudbhavaḥ || 17 ||
एतद्वः सर्वमाख्यातं धर्मराजसमुद्भवम् ॥ । आख्यानं यदहं पृष्टः सर्वपातकनाशनम् ॥ १८ ॥
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ dharmarājasamudbhavam || | ākhyānaṃ yadahaṃ pṛṣṭaḥ sarvapātakanāśanam || 18 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).