॥ सूत उवाच ॥ ॥ । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् ॥ । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान् ॥ १ ॥
|| sūta uvāca || || | tasyāpi nātidūrasthaṃ sāṃbādityaṃ sureśvaram || | dṛṣṭvā kāmānavāpnoti sarvānmartyo hṛdi sthitān || 1 ||
नागरखण्डः · अध्यायः ५६
A chapter of the Skanda Purana.
28 versesSanskrit with transliteration
॥ सूत उवाच ॥ ॥ । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् ॥ । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान् ॥ १ ॥
|| sūta uvāca || || | tasyāpi nātidūrasthaṃ sāṃbādityaṃ sureśvaram || | dṛṣṭvā kāmānavāpnoti sarvānmartyo hṛdi sthitān || 1 ||
यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे ॥ । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति ॥ २ ॥
yastu māghasya śuklāyāṃ saptamyāṃ ravivāsare || | bhaktyā saṃpaśyate martyo narakānna sa paśyati || 2 ||
आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः ॥ । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः ॥ ३ ॥
āsītpūrvaṃ dvijo nāma gālavaḥ sa mahāmuniḥ || | svādhyāyanirato nityaṃ vedavedāṃgapāragaḥ || 3 ||
शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः ॥ । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः ॥ ४ ॥
śucivrataparaḥ śāṃto devadvijaparāyaṇaḥ || | kṛtajñaśca suśīlaśca yajñakarmavicakṣaṇaḥ || 4 ||
तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः ॥ । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत ॥ ५ ॥
tasyaivaṃ vartamānasya saṃprāptaṃ paścimaṃ vayaḥ || | aputrasya dvijaśreṣṭhāstato duḥkhaṃ vyajāyata || 5 ||
ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् ॥ । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः ॥ ६ ॥
tataḥ sarvaṃ parityajya gṛhakṛtyaṃ sa bhaktimān || | sūryamārādhayāmāsa kṣetre'traiva samāhitaḥ || 6 ||
वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः ॥ । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके ॥ ७ ॥
vaṭavṛkṣaṃ samāśritya śraddhayā parayā yutaḥ || | sthāpayitvā raverarcāṃ yathoktāṃ paṃcarātrike || 7 ||
वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः ॥ । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः ॥ ८ ॥
varṣāsvākāśaśāyī ca hemaṃte jalasaṃśrayaḥ || | paṃcāgnisādhako grīṣme nirāhāro jitendriyaḥ || 8 ||
ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः ॥ । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम् ॥ ९ ॥
tataḥ paṃcadaśe varṣe saṃprāpte bhagavānraviḥ || | vaṭavṛkṣaṃ samāśritya samīpasthamuvāca tam || 9 ||
॥ श्रीसूर्य उवाच ॥ ॥ । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव ॥ । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम् ॥ १० ॥
|| śrīsūrya uvāca || || | varadosmyadya bhadraṃ te varaṃ prārthaya gālava || | atidurlabhamapyāśu tava dāsyāmyasaṃśayam || 10 ||
॥ गालव उवाच ॥ ॥ । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः ॥ । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम् ॥ ११ ॥
|| gālava uvāca || || | aputro'haṃ suraśreṣṭha paścime vayasi sthitaḥ || | tasmāddehi sutaṃ mahyaṃ vaṃśavṛddhikaraṃ param || 11 ||
॥ श्रीसूर्य उवाच ॥ ॥ । वंशवृद्धिकरो विप्र पुत्रस्तव भविष्यति ॥ । तेजस्वी च यशस्वी च शास्त्रज्ञो वेद पारगः ॥ १२ ॥
|| śrīsūrya uvāca || || | vaṃśavṛddhikaro vipra putrastava bhaviṣyati || | tejasvī ca yaśasvī ca śāstrajño veda pāragaḥ || 12 ||
येयं त्वया कृता मेऽर्चा सांबसूर्यस्य संनिधौ ॥ । सांबसूर्याभिधानोऽयं भविष्यति धरातले ॥ १३ ॥
yeyaṃ tvayā kṛtā me'rcā sāṃbasūryasya saṃnidhau || | sāṃbasūryābhidhāno'yaṃ bhaviṣyati dharātale || 13 ||
अन्योऽपि श्रद्रयोपेतो य एनं पूजयिष्यति ॥ । सप्तम्यां सूर्यवारेण यावद्द्वादश भास्कराः ॥ १४ ॥
anyo'pi śradrayopeto ya enaṃ pūjayiṣyati || | saptamyāṃ sūryavāreṇa yāvaddvādaśa bhāskarāḥ || 14 ||
सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या ॥ । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम् ॥ १५ ॥
saptamyaśca dvijaśreṣṭha nirāhārastu bhaktitaḥ yā || | sa prāpsyati na saṃdehaḥ putraṃ vaṃśavivardhanam || 15 ||
एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः ॥ । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम् ॥ १६ ॥
evamuktvā ca saptāśvo virarāma divākaraḥ || | gālavo'pi prahṛṣṭātmā jagāma nijamaṃdiram || 16 ||
नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः॥ । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः ॥ १७ ॥
nātidīrgheṇa kālena tatastasyābhava tatsutaḥ|| | yathoktastena devena sarvalakṣaṇalakṣitaḥ || 17 ||
ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् ॥ । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना ॥ १८ ॥
tataścakre pitā nāma vaṭeśvara iti svayam || | vaṭasthena yato dattaḥ saṃtuṣṭenāṃśumālinā || 18 ||
वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः ॥ । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः ॥ १९ ॥
vaṭeśvarasutāndṛṣṭvā pautrāṃśca dvijasattamāḥ || | gālavaḥ sūryamāpannaḥ kṛtvā suvipulaṃ tapaḥ || 19 ||
वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् ॥ । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम् ॥ २० ॥
vaṭeśvaro'pi saṃjñāya pitrā saṃsthāpitaṃ ravim || | tadarthaṃ kārayāmāsa prāsādaṃ sumanoharam || 20 ||
ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः ॥ । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये ॥ २१ ॥
tataḥprabhṛti loke ca sa vaṭādityasaṃjñitaḥ || | putraprado hyaputrāṇāṃ vikhyāto bhuvanatraye || 21 ||
सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः ॥ । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तमीर्द्वादश क्रमात् ॥ । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम् ॥ २२ ॥
saptamyāṃ sūryavāreṇa upavāsaparāyaṇaḥ || | yastaṃ pūjayate bhaktyā saptamīrdvādaśa kramāt || | sa prāpnoti sutaṃ śreṣṭhaṃ svavaṃśasya vivardhanam || 22 ||
निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः ॥ । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि ॥ २३ ॥
niṣkāmo vā naro yastu taṃ pūjayati mānavaḥ || | sa mokṣamāpnuyānnūnaṃ durlabhaṃ tridaśairapi || 23 ||
अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा ॥ । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम् ॥ २४ ॥
atha gāthā purā gītā nāradena surarṣiṇā || | dṛṣṭvā putrapradaṃ devaṃ vaṭādityaṃ sureśvaram || 24 ||
अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा ॥ । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत् ॥ २५ ॥
api varṣaśatā nārī vaṃdhyā vā durbhagāpi vā || | sāṃbasūryaprasādena sadyo garbhavatī bhavet || 25 ||
किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः ॥ । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे ॥ २६ ॥
kiṃ dānaiḥ kiṃ vratairdhyānaiḥ kiṃ japaiḥ sopavāsakaiḥ || | putrārthaṃ vidyamāne'tha sāṃbasūrye sureśvare || 26 ||
वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे ॥ । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम् ॥ २७ ॥
varṣamekaṃ naro bhaktyā yaḥ paśyetsūryavāsare || | kṛtakṣaṇo'tra putraṃ sa labhate cottamaṃ sukham || 27 ||
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः ॥ । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये ॥ २८ ॥
tasmātsarvaprayatnena taṃ devaṃ yatnato dvijāḥ || | paśyedātmahitārthāya svavaṃśaparivṛddhaye || 28 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).