Skip to content

अध्यायाः १

Mayamatam

A group of chapters of the Mayamata.

186 versesSanskrit with transliteration

A poet and a critic in discussion over a palm-leaf manuscript.

प्रणम्य शिरसा देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम् ॥ २ ॥

praṇamya śirasā devaṃ sarvajñaṃ jagadīśvaram || 2 ||

Report an error

तं पृष्ट्वास्मादलं श्रु त्वा शास्ति शास्त्रं यथाक्रमम् 1 ॥ ३ ॥

taṃ pṛṣṭvāsmādalaṃ śru tvā śāsti śāstraṃ yathākramam 1 || 3 ||

Report an error

तै तिलानां मनु ष्याणां वस्त्वादीनां सुखोदयम् ॥ ४ ॥

tai tilānāṃ manu ṣyāṇāṃ vastvādīnāṃ sukhodayam || 4 ||

Report an error

प्राज्ञो मु निर्मयः कर्तासर्वेषां वस्तुलक्षणम् 2 ॥ ५ ॥

prājño mu nirmayaḥ kartāsarveṣāṃ vastulakṣaṇam 2 || 5 ||

Report an error

आदौ वस्तु प्रकारं च भूपरीक्षापरिग्रहम् ॥ ६ ॥

ādau vastu prakāraṃ ca bhūparīkṣāparigraham || 6 ||

Report an error

मानोपकरणं चै व शङ्कुस्थापनमार्गकम् 3 ॥ ७ ॥

mānopakaraṇaṃ cai va śaṅkusthāpanamārgakam 3 || 7 ||

Report an error

सपदं सुरविन्यासं बलिकर्मविधिं तथा ॥ ८ ॥

sapadaṃ suravinyāsaṃ balikarmavidhiṃ tathā || 8 ||

Report an error

ग्रामादीनां च विन्यासं लक्षणं नगरादिषु 4 ॥ ९ ॥

grāmādīnāṃ ca vinyāsaṃ lakṣaṇaṃ nagarādiṣu 4 || 9 ||

Report an error

भूलम्बस्य विधानं च गर्भविन्यासलक्षणम् ॥ १० ॥

bhūlambasya vidhānaṃ ca garbhavinyāsalakṣaṇam || 10 ||

Report an error

उपपीठविधिं चै वाधिष्ठानानां तुलक्षणम् 5 ॥ ११ ॥

upapīṭhavidhiṃ cai vādhiṣṭhānānāṃ tulakṣaṇam 5 || 11 ||

Report an error

स्तम्भानां लक्षणं चै वप्रस्तारस्य विधिक्रमम् ॥ १२ ॥

stambhānāṃ lakṣaṇaṃ cai vaprastārasya vidhikramam || 12 ||

Report an error

सन्धिकर्मविधानं च शिखराणां तुलक्षणम् 6 ॥ १३ ॥

sandhikarmavidhānaṃ ca śikharāṇāṃ tulakṣaṇam 6 || 13 ||

Report an error

एकभूमिविधानं च द्वितलस्य तुलक्षणम् ॥ १४ ॥

ekabhūmividhānaṃ ca dvitalasya tulakṣaṇam || 14 ||

Report an error

त्रितलस्य विधानं च चतुर्भूम्यादिलक्षणम् 7 ॥ १५ ॥

tritalasya vidhānaṃ ca caturbhūmyādilakṣaṇam 7 || 15 ||

Report an error

ससालं परिवाराणां गोपुराणां तुलक्षणम् ॥ १६ ॥

sasālaṃ parivārāṇāṃ gopurāṇāṃ tulakṣaṇam || 16 ||

Report an error

मण्डपादिविधिं चै व शालानां चै व लक्षणम् 8 ॥ १७ ॥

maṇḍapādividhiṃ cai va śālānāṃ cai va lakṣaṇam 8 || 17 ||

Report an error

गृहविन्यासमार्गंच गृहवेशनमेवच ॥ १८ ॥

gṛhavinyāsamārgaṃca gṛhaveśanamevaca || 18 ||

Report an error

राजवेश्मविधानं च द्वारविन्यासलक्षणम् 9 ॥ १९ ॥

rājaveśmavidhānaṃ ca dvāravinyāsalakṣaṇam 9 || 19 ||

Report an error

यानानां शयनानां च लक्षणं लिङ्गलक्षणम् ॥ २० ॥

yānānāṃ śayanānāṃ ca lakṣaṇaṃ liṅgalakṣaṇam || 20 ||

Report an error

पीठस्य लक्षणं सम्यगनुकर्मविधिं तथा 10 ॥ २१ ॥

pīṭhasya lakṣaṇaṃ samyaganukarmavidhiṃ tathā 10 || 21 ||

Report an error

प्रतिमालक्षणं देवदेवीनां मानलक्षणम् ॥ २२ ॥

pratimālakṣaṇaṃ devadevīnāṃ mānalakṣaṇam || 22 ||

Report an error

चक्षुरुन्मीलनं चै वसंक्षिप्याह यथाक्रमम् 11 ॥ २३ ॥

cakṣurunmīlanaṃ cai vasaṃkṣipyāha yathākramam 11 || 23 ||

Report an error

पितामहाद्यैरमरैर्मु नीश्वरैर्यथा यथोक्तं सकलं मयेन तत् ॥ २४ ॥

pitāmahādyairamarairmu nīśvarairyathā yathoktaṃ sakalaṃ mayena tat || 24 ||

Report an error

तथा तथोक्तं सु धियां दिवौकसां नृणां च युक्त्याखिलवस्तुलक्षणम् 12 ॥ २५ ॥

tathā tathoktaṃ su dhiyāṃ divaukasāṃ nṛṇāṃ ca yuktyākhilavastulakṣaṇam 12 || 25 ||

Report an error

अमत्त्याश्चै वमत्त्याश्च यत्र यत्र वसन्ति हि ॥ २६ ॥

amattyāścai vamattyāśca yatra yatra vasanti hi || 26 ||

Report an error

तद् वस्त्विति मतं तज्ज्ञैस्तद्भे दं च वदाम्यहम् 1 ॥ २७ ॥

tad vastviti mataṃ tajjñaistadbhe daṃ ca vadāmyaham 1 || 27 ||

Report an error

भूमिप्रासादयानानि शयनं च चतु र्विधम् ॥ २८ ॥

bhūmiprāsādayānāni śayanaṃ ca catu rvidham || 28 ||

Report an error

भूरेवमुख्यवस्तुस्यात् तत्र जातानि यानि हि 2 ॥ २९ ॥

bhūrevamukhyavastusyāt tatra jātāni yāni hi 2 || 29 ||

Report an error

प्रासादादीनि वास्तूनि वस्तु त्वाद् वस्तुसं श्रयात् ॥ ३० ॥

prāsādādīni vāstūni vastu tvād vastusaṃ śrayāt || 30 ||

Report an error

वस्तून्येव हि तान्येवप्रोक्तान्यस्मिन् पुरातनैः 3 ॥ ३१ ॥

vastūnyeva hi tānyevaproktānyasmin purātanaiḥ 3 || 31 ||

Report an error

वर्णगन्धरसाकारदिक्शब्दस्पर्शनैरपि ॥ ३२ ॥

varṇagandharasākāradikśabdasparśanairapi || 32 ||

Report an error

परीक्ष्यै वं यथायोग्यं गृहीतावधि निश्चिता 4 ॥ ३३ ॥

parīkṣyai vaṃ yathāyogyaṃ gṛhītāvadhi niścitā 4 || 33 ||

Report an error

या सा भूमिरिति ख्याता वर्णानां च विशेषतः ॥ ३४ ॥

yā sā bhūmiriti khyātā varṇānāṃ ca viśeṣataḥ || 34 ||

Report an error

द्विविधं तत् समु द्दिष्टं गौणमङ्गीत्यनुक्रमात् 5 ॥ ३५ ॥

dvividhaṃ tat samu ddiṣṭaṃ gauṇamaṅgītyanukramāt 5 || 35 ||

Report an error

ग्रामादीन्येव गौणानि भवन्त्यङ्गी मही मता ॥ ३६ ॥

grāmādīnyeva gauṇāni bhavantyaṅgī mahī matā || 36 ||

Report an error

सभा शाला प्रपा रङ्गमण्डपं मन्दिरं तथा 6 ॥ ३७ ॥

sabhā śālā prapā raṅgamaṇḍapaṃ mandiraṃ tathā 6 || 37 ||

Report an error

प्रासाद इति विख्यातं शिबिका गिल्लिका रथम् ॥ ३८ ॥

prāsāda iti vikhyātaṃ śibikā gillikā ratham || 38 ||

Report an error

स्यन्दनं चै वमानीकं यानमित्यु च्यतेबुधैः 7 ॥ ३९ ॥

syandanaṃ cai vamānīkaṃ yānamityu cyatebudhaiḥ 7 || 39 ||

Report an error

मञ्चं मञ्चिलिका काष्ठं पञ्जरं घ्नकासनम् ॥ ४० ॥

mañcaṃ mañcilikā kāṣṭhaṃ pañjaraṃ ghnakāsanam || 40 ||

Report an error

पर्यङ्कं बालपर्यङ्कं शयनं चै वमादिकम् 8 ॥ ४१ ॥

paryaṅkaṃ bālaparyaṅkaṃ śayanaṃ cai vamādikam 8 || 41 ||

Report an error

चतुर्णामधिकाराणां भूरेवादौ प्रवेक्ष्यते ॥ ४२ ॥

caturṇāmadhikārāṇāṃ bhūrevādau pravekṣyate || 42 ||

Report an error

भूतानामादिभूतत्वादाधारत्वाज्जगत्स्थितेः 9 ॥ ४३ ॥

bhūtānāmādibhūtatvādādhāratvājjagatsthiteḥ 9 || 43 ||

Report an error

चतुरश्रं द्विजातीनां वस्तुश्वेतमनिन्दितम् ॥ ४४ ॥

caturaśraṃ dvijātīnāṃ vastuśvetamaninditam || 44 ||

Report an error

उदुम्बरद्रुमोपेतमुत्तरप्रवणं वरम् 10 ॥ ४५ ॥

udumbaradrumopetamuttarapravaṇaṃ varam 10 || 45 ||

Report an error

कषायमधुरं सम्यक् कथितं तत् सुखप्रदम् ॥ ४६ ॥

kaṣāyamadhuraṃ samyak kathitaṃ tat sukhapradam || 46 ||

Report an error

व्यासाष्टां शाधिकायामं रक्तं तिक्तरसान्वितम् 11 ॥ ४७ ॥

vyāsāṣṭāṃ śādhikāyāmaṃ raktaṃ tiktarasānvitam 11 || 47 ||

Report an error

प्राङि् नन्मं तत् प्रविस्तीर्णमश्वत्थद्रुमसं युतम् ॥ ४८ ॥

prāṅi nanmaṃ tat pravistīrṇamaśvatthadrumasaṃ yutam || 48 ||

Report an error

प्रशस्तं भूभृतां वस्तुसर्वसम्पत्करं सदा 12 ॥ ४९ ॥

praśastaṃ bhūbhṛtāṃ vastusarvasampatkaraṃ sadā 12 || 49 ||

Report an error

षडंशेनाधिकायामं पीतमम्लरसान्वितम् ॥ ५० ॥

ṣaḍaṃśenādhikāyāmaṃ pītamamlarasānvitam || 50 ||

Report an error

प्लक्षद्रुमयुतं पूर्वा वनतं शुभदं विशाम् 13 ॥ ५१ ॥

plakṣadrumayutaṃ pūrvā vanataṃ śubhadaṃ viśām 13 || 51 ||

Report an error

चतुरं शाधिकायामं वस्तुप्राक्प्रवणान्वितम् ॥ ५२ ॥

caturaṃ śādhikāyāmaṃ vastuprākpravaṇānvitam || 52 ||

Report an error

कृष्णं तत् कटुकरसं न्यग्रोधद्रुमसं युतम् 14 ॥ ५३ ॥

kṛṣṇaṃ tat kaṭukarasaṃ nyagrodhadrumasaṃ yutam 14 || 53 ||

Report an error

प्रशस्तं शूद्रजातीनां धनधान्यसमृद्धिदम् ॥ ५४ ॥

praśastaṃ śūdrajātīnāṃ dhanadhānyasamṛddhidam || 54 ||

Report an error

एवं प्रोक्तो वस्तुभेदो द्विजानां भूपानां वैवै श्यकानां परेषाम् ॥ ५५ ॥

evaṃ prokto vastubhedo dvijānāṃ bhūpānāṃ vaivai śyakānāṃ pareṣām || 55 ||

Report an error

योग्यं सर्वंभूसुराणां सुराणां भूपानां तच्छे षयोरुक्तनीत्या 15 ॥ ५६ ॥

yogyaṃ sarvaṃbhūsurāṇāṃ surāṇāṃ bhūpānāṃ tacche ṣayoruktanītyā 15 || 56 ||

Report an error

देवानां तुद्विजातीनां चतुरश्रायताः श्रुताः ॥ ५७ ॥

devānāṃ tudvijātīnāṃ caturaśrāyatāḥ śrutāḥ || 57 ||

Report an error

वस्त्वाकृतिरनिन्द्या सावाक्प्रत्यग्दिक्समुन्नता 1 ॥ ५८ ॥

vastvākṛtiranindyā sāvākpratyagdiksamunnatā 1 || 58 ||

Report an error

हयेभवेणु वीणाब्धिदुन्दु भिध्वनिसं युता ॥ ५९ ॥

hayebhaveṇu vīṇābdhidundu bhidhvanisaṃ yutā || 59 ||

Report an error

पुन्नाग जातिपुष्पाब्जधान्यपाटलगन्धकः 2 ॥ ६० ॥

punnāga jātipuṣpābjadhānyapāṭalagandhakaḥ 2 || 60 ||

Report an error

पशु गन्धसमा श्रेष्ठा सर्वबीजप्ररोहिणी ॥ ६१ ॥

paśu gandhasamā śreṣṭhā sarvabījaprarohiṇī || 61 ||

Report an error

एकवर्णाघना स्निग्धा सुखसंस्पर्शनान्विता 3 ॥ ६२ ॥

ekavarṇāghanā snigdhā sukhasaṃsparśanānvitā 3 || 62 ||

Report an error

बिल्वो निम्बश्च निर्गुण्डी पिण्डितः सप्तपर्णकः ॥ ६३ ॥

bilvo nimbaśca nirguṇḍī piṇḍitaḥ saptaparṇakaḥ || 63 ||

Report an error

सहकारश्च षड् व क्षैरारूढा या समस्थला 4 ॥ ६४ ॥

sahakāraśca ṣaḍ va kṣairārūḍhā yā samasthalā 4 || 64 ||

Report an error

श्वेता रक्ता च पीता च कृष्णा कापोतसन्निभा ॥ ६५ ॥

śvetā raktā ca pītā ca kṛṣṇā kāpotasannibhā || 65 ||

Report an error

तिक्ता च कटुका चै व कषायलवणाम्लका 5 ॥ ६६ ॥

tiktā ca kaṭukā cai va kaṣāyalavaṇāmlakā 5 || 66 ||

Report an error

मधुरा षड्रसोपेता सर्वसम्पत्करी धरा ॥ ६७ ॥

madhurā ṣaḍrasopetā sarvasampatkarī dharā || 67 ||

Report an error

प्रदक्षिणोदकवती वर्णगन्धरसैः शुभा 6 ॥ ६८ ॥

pradakṣiṇodakavatī varṇagandharasaiḥ śubhā 6 || 68 ||

Report an error

पुरुषाञ्जलिमात्रेतुदृष्टतोया मनोरमा ॥ ६९ ॥

puruṣāñjalimātretudṛṣṭatoyā manoramā || 69 ||

Report an error

निष्कपाला निरुपला कृमिवल्मीकवर्जिता 7 ॥ ७० ॥

niṣkapālā nirupalā kṛmivalmīkavarjitā 7 || 70 ||

Report an error

अस्थिवज्ज्यानसु षिरा तनु वालुकसं युता ॥ ७१ ॥

asthivajjyānasu ṣirā tanu vālukasaṃ yutā || 71 ||

Report an error

अङ्गारै र्वृक्षमूलैश्च शूलैश्चापि पृथग्विधैः 8 ॥ ७२ ॥

aṅgārai rvṛkṣamūlaiśca śūlaiścāpi pṛthagvidhaiḥ 8 || 72 ||

Report an error

पङ्कसङ्कर कत्न पैश्च दारुभिर्लो ष्टकरपि ॥ ७३ ॥

paṅkasaṅkara katna paiśca dārubhirlo ṣṭakarapi || 73 ||

Report an error

शक राभिरयु क्ता या भस्माद्यैस्तुतुषैरपि 9 ॥ ७४ ॥

śaka rābhirayu ktā yā bhasmādyaistutuṣairapi 9 || 74 ||

Report an error

सा शुभा सर्ववर्णानां सर्वसम्पत्करी धरा ॥ ७५ ॥

sā śubhā sarvavarṇānāṃ sarvasampatkarī dharā || 75 ||

Report an error

दध्याज्यमधु गन्धा च तैलासृग्गन्धिका च या 10 ॥ ७६ ॥

dadhyājyamadhu gandhā ca tailāsṛggandhikā ca yā 10 || 76 ||

Report an error

शवमीनपक्षिगन्धा सा धरा निन्दिता वरैः ॥ ७७ ॥

śavamīnapakṣigandhā sā dharā ninditā varaiḥ || 77 ||

Report an error

सभा चै त्यसमीपस्था नृपमन्दिर संश्रिता 11 ॥ ७८ ॥

sabhā cai tyasamīpasthā nṛpamandira saṃśritā 11 || 78 ||

Report an error

देवालयसमीपस्था कण्टकिद्रुमसं युता ॥ ७९ ॥

devālayasamīpasthā kaṇṭakidrumasaṃ yutā || 79 ||

Report an error

वृत्तत्रिकोण विषमा वज्राभा कच्छपोन्नता 12 ॥ ८० ॥

vṛttatrikoṇa viṣamā vajrābhā kacchaponnatā 12 || 80 ||

Report an error

चण्डालावासगच्छाया चर्मकारालयाश्रिता ॥ ८१ ॥

caṇḍālāvāsagacchāyā carmakārālayāśritā || 81 ||

Report an error

एकद्वित्रिचतुर्मा र्गातरिताव्यक्तमार्गका 13 ॥ ८२ ॥

ekadvitricaturmā rgātaritāvyaktamārgakā 13 || 82 ||

Report an error

निम्नं यत् पणवाकारं पक्षीवमुरजोपमम् ॥ ८३ ॥

nimnaṃ yat paṇavākāraṃ pakṣīvamurajopamam || 83 ||

Report an error

मत्स्याभं तुचतुष्कोणेमहावृक्षसमायुतम् 14 ॥ ८४ ॥

matsyābhaṃ tucatuṣkoṇemahāvṛkṣasamāyutam 14 || 84 ||

Report an error

चै त्यवृक्षयुतं सालचतुष्कोणसमाश्रितम् ॥ ८५ ॥

cai tyavṛkṣayutaṃ sālacatuṣkoṇasamāśritam || 85 ||

Report an error

भुजङ्गनिलयं चै व सङ्कराराममेवच 15 ॥ ८६ ॥

bhujaṅganilayaṃ cai va saṅkarārāmamevaca 15 || 86 ||

Report an error

श्मशानं चाश्रमस्थानं कपिसूकरसन्निभम् ॥ ८७ ॥

śmaśānaṃ cāśramasthānaṃ kapisūkarasannibham || 87 ||

Report an error

वनोरगनिभं टङ्कं शूर्पो लूखलसन्निभम् 16 ॥ ८८ ॥

vanoraganibhaṃ ṭaṅkaṃ śūrpo lūkhalasannibham 16 || 88 ||

Report an error

शङ्खाभं शङ्कुनाभं च बिडालकृकलासवत् ॥ ८९ ॥

śaṅkhābhaṃ śaṅkunābhaṃ ca biḍālakṛkalāsavat || 89 ||

Report an error

ऊषरं कृमिभिर्जु ष्टं गृहगौलिसमाकृति 17 ॥ ९० ॥

ūṣaraṃ kṛmibhirju ṣṭaṃ gṛhagaulisamākṛti 17 || 90 ||

Report an error

अन्यदेवंविधं वस्तुनिन्दितं वस्तुपाठकः ॥ ९१ ॥

anyadevaṃvidhaṃ vastuninditaṃ vastupāṭhakaḥ || 91 ||

Report an error

बहुप्रवेशमार्गंच मार्गविद्धं च गर्हितम् 18 ॥ ९२ ॥

bahupraveśamārgaṃca mārgaviddhaṃ ca garhitam 18 || 92 ||

Report an error

यत् कर्मविहितं मोहादेवं भूतेतुवस्तु नि ॥ ९३ ॥

yat karmavihitaṃ mohādevaṃ bhūtetuvastu ni || 93 ||

Report an error

तन्महादोषहेतुः स्यात् सर्वथा तद् विवर्जयेत् 19 ॥ ९४ ॥

tanmahādoṣahetuḥ syāt sarvathā tad vivarjayet 19 || 94 ||

Report an error

श्वेतासृक्पीतकृष्णा हयगजनिनदा षड्रसा चैकवर्णा ॥ ९५ ॥

śvetāsṛkpītakṛṣṇā hayagajaninadā ṣaḍrasā caikavarṇā || 95 ||

Report an error

गोधान्याम्भोजगन्धोपलतुषरहितावाक्प्रतीच्युन्नता या ॥ ९६ ॥

godhānyāmbhojagandhopalatuṣarahitāvākpratīcyunnatā yā || 96 ||

Report an error

पूर्वो दग्वारिसारा वरसुरभिसमा शूलहीनास्थिवज्ज्या ॥ ९७ ॥

pūrvo dagvārisārā varasurabhisamā śūlahīnāsthivajjyā || 97 ||

Report an error

सा भूमिः सर्वयोग्या कणदररहिता सम्मताद्यैर्मु नीन्द्रैः 20 ॥ ९८ ॥

sā bhūmiḥ sarvayogyā kaṇadararahitā sammatādyairmu nīndraiḥ 20 || 98 ||

Report an error

आकारवर्णशब्दादिगुणोपेतं भुवः स्थलम् ॥ ९९ ॥

ākāravarṇaśabdādiguṇopetaṃ bhuvaḥ sthalam || 99 ||

Report an error

सङ्ग ह्य स्थपतिः प्राज्ञो दत्त्वा देवबलिं पुनः 1 ॥ १०० ॥

saṅga hya sthapatiḥ prājño dattvā devabaliṃ punaḥ 1 || 100 ||

Report an error

स्वस्तिवाचकघोषेण जयशब्दादिमङ्गलैः ॥ १०१ ॥

svastivācakaghoṣeṇa jayaśabdādimaṅgalaiḥ || 101 ||

Report an error

अपक्रामन्तुभूतानि देवताश्च सराक्षसाः 2 ॥ १०२ ॥

apakrāmantubhūtāni devatāśca sarākṣasāḥ 2 || 102 ||

Report an error

वासान्तरं व्रजन्त्वस्मात् कुर्यांभूमिपरिग्रहम् ॥ १०३ ॥

vāsāntaraṃ vrajantvasmāt kuryāṃbhūmiparigraham || 103 ||

Report an error

कृष्ट्वा गोमयमिश्राणि सर्वबीजानि वापयेत् ॥ १०४ ॥

kṛṣṭvā gomayamiśrāṇi sarvabījāni vāpayet || 104 ||

Report an error

दृष्ट्वा तानि विरूढानि घ्नपक्कगतानि च 4 ॥ १०५ ॥

dṛṣṭvā tāni virūḍhāni ghnapakkagatāni ca 4 || 105 ||

Report an error

सवृषाश्च सवत्साश्च ततो गास्तत्र वासयेत् ॥ १०६ ॥

savṛṣāśca savatsāśca tato gāstatra vāsayet || 106 ||

Report an error

यतो गोभिः परिक्रान्तमुपघ्राणैश्च पूजितम् 5 ॥ १०७ ॥

yato gobhiḥ parikrāntamupaghrāṇaiśca pūjitam 5 || 107 ||

Report an error

सं हृष्टवृषनादैश्च निर्धौ तकलुषीकृतम् ॥ १०८ ॥

saṃ hṛṣṭavṛṣanādaiśca nirdhau takaluṣīkṛtam || 108 ||

Report an error

वत्सवक्त्रच्युतैः फेनैः संस्कृतं प्रस्नवै रपि 6 ॥ १०९ ॥

vatsavaktracyutaiḥ phenaiḥ saṃskṛtaṃ prasnavai rapi 6 || 109 ||

Report an error

स्नातं गोमूत्रसेकश्च गोपुरीषैः सलेपनम् ॥ ११० ॥

snātaṃ gomūtrasekaśca gopurīṣaiḥ salepanam || 110 ||

Report an error

च्युतरोमन्थनोाँरैर्गो ष्पदैः कृतकौतुकम् 7 ॥ १११ ॥

cyutaromanthanoā~rairgo ṣpadaiḥ kṛtakautukam 7 || 111 ||

Report an error

गोगन्धेन समाविष्टं पुण्यतोयैः शुभं पुनः ॥ ११२ ॥

gogandhena samāviṣṭaṃ puṇyatoyaiḥ śubhaṃ punaḥ || 112 ||

Report an error

तथा पुण्यतिथोपेतेनक्षत्रविषयेशुभे 8 ॥ ११३ ॥

tathā puṇyatithopetenakṣatraviṣayeśubhe 8 || 113 ||

Report an error

करणेच सुलग्नेच मुहूर्तेच बुधेप्सिते ॥ ११४ ॥

karaṇeca sulagneca muhūrteca budhepsite || 114 ||

Report an error

अक्षतैः श्वेतपुष्पैश्च बलिकर्मविधीयते 9 ॥ ११५ ॥

akṣataiḥ śvetapuṣpaiśca balikarmavidhīyate 9 || 115 ||

Report an error

ब्राह्मणैश्च यथाशक्त्या वाचयेत् स्वस्तिवाचकम् ॥ ११६ ॥

brāhmaṇaiśca yathāśaktyā vācayet svastivācakam || 116 ||

Report an error

वस्तुमध्येततस्तस्मिन् खानयेद् वसुधातलम् 10 ॥ ११७ ॥

vastumadhyetatastasmin khānayed vasudhātalam 10 || 117 ||

Report an error

अरत्निमात्रगम्भीरं चतुरश्र समन्वितम् ॥ ११८ ॥

aratnimātragambhīraṃ caturaśra samanvitam || 118 ||

Report an error

दिग्भागस्थमसम्भ्रान्तमसंक्षिप्तसमु च्छ्रयम् 11 ॥ ११९ ॥

digbhāgasthamasambhrāntamasaṃkṣiptasamu cchrayam 11 || 119 ||

Report an error

अर्चयित्वा यथान्यायं तं कत्न पमभिवन्द्य च ॥ १२० ॥

arcayitvā yathānyāyaṃ taṃ katna pamabhivandya ca || 120 ||

Report an error

चन्दनाक्षतमिश्रेण सर्वरत्नोदके न च 12 ॥ १२१ ॥

candanākṣatamiśreṇa sarvaratnodake na ca 12 || 121 ||

Report an error

पयसा तुततः प्राज्ञो निशादौ परिपूरयेत् ॥ १२२ ॥

payasā tutataḥ prājño niśādau paripūrayet || 122 ||

Report an error

तस्य कत्न पस्य चाभ्याशेशु चिर्भूत्वा समाहितः 13 ॥ १२३ ॥

tasya katna pasya cābhyāśeśu cirbhūtvā samāhitaḥ 13 || 123 ||

Report an error

भूमौ दर्भा वकीर्णायां संविशेत् प्राक्शिरा बुधः ॥ १२४ ॥

bhūmau darbhā vakīrṇāyāṃ saṃviśet prākśirā budhaḥ || 124 ||

Report an error

अयं मन्त्रः --अस्मिन् वस्तु नि वर्धस्व धनधान्येन मेदिनि 14 ॥ १२५ ॥

ayaṃ mantraḥ --asmin vastu ni vardhasva dhanadhānyena medini 14 || 125 ||

Report an error

उत्तमं वीर्यमास्थाय नमस्तेऽस्तुशिवा भव ॥ १२६ ॥

uttamaṃ vīryamāsthāya namaste'stuśivā bhava || 126 ||

Report an error

उपवासमुपक्रामेदेतं मन्त्रं जपं स्ततः 15 ॥ १२७ ॥

upavāsamupakrāmedetaṃ mantraṃ japaṃ stataḥ 15 || 127 ||

Report an error

अह्न आदौ परीक्षेत तं कत्न पं स्थपतिर्बु धः ॥ १२८ ॥

ahna ādau parīkṣeta taṃ katna paṃ sthapatirbu dhaḥ || 128 ||

Report an error

सावशेषं जलं दृष्ट्वा तद् ग्राह्यं सर्वसम्पदे 16 ॥ १२९ ॥

sāvaśeṣaṃ jalaṃ dṛṣṭvā tad grāhyaṃ sarvasampade 16 || 129 ||

Report an error

विलन्नेवस्तु विनाशाय शुष्के धान्यधनक्षयः ॥ १३० ॥

vilannevastu vināśāya śuṣke dhānyadhanakṣayaḥ || 130 ||

Report an error

पूरितेतन्मृदा खातेसमता मध्यमा मता 17 ॥ १३१ ॥

pūritetanmṛdā khātesamatā madhyamā matā 17 || 131 ||

Report an error

उत्तमा भूर्मृदाधिक्या हीना हीना मृदा मही ॥ १३२ ॥

uttamā bhūrmṛdādhikyā hīnā hīnā mṛdā mahī || 132 ||

Report an error

तन्मध्यावटसन्दृष्टप्रदक्षिणचरोदकाम् 18 ॥ १३३ ॥

tanmadhyāvaṭasandṛṣṭapradakṣiṇacarodakām 18 || 133 ||

Report an error

सुरभिप्रतिमां भूमिं गृह्णीयात् सर्वसम्पदे ॥ १३४ ॥

surabhipratimāṃ bhūmiṃ gṛhṇīyāt sarvasampade || 134 ||

Report an error

एवं यथोक्तविधिना विविधं विदित्वा ग्रामाग्रहारपुरपत्तनखर्वटानि ॥ १३५ ॥

evaṃ yathoktavidhinā vividhaṃ viditvā grāmāgrahārapurapattanakharvaṭāni || 135 ||

Report an error

स्थानीयखेटनिगमानि तथेतराणि यः संविविक्षुरवनीग्रहणं विदध्यात् 19 ॥ १३६ ॥

sthānīyakheṭanigamāni tathetarāṇi yaḥ saṃvivikṣuravanīgrahaṇaṃ vidadhyāt 19 || 136 ||

Report an error

सर्वेषामपि वास्तूनां मानेनै व विनिश्चयः ॥ १३७ ॥

sarveṣāmapi vāstūnāṃ mānenai va viniścayaḥ || 137 ||

Report an error

तस्मान्मानोपकरणं वच्येसं क्षेपतः क्रमात् 1 ॥ १३८ ॥

tasmānmānopakaraṇaṃ vacyesaṃ kṣepataḥ kramāt 1 || 138 ||

Report an error

परमाणुक्रमाद् वृद्धं मानाङ्गुलमिति स्मृतम् ॥ १३९ ॥

paramāṇukramād vṛddhaṃ mānāṅgulamiti smṛtam || 139 ||

Report an error

परमाणु रिति प्रोक्तं योगिनां दृष्टिगोचरम् 2 ॥ १४० ॥

paramāṇu riti proktaṃ yogināṃ dṛṣṭigocaram 2 || 140 ||

Report an error

परमाणु भिरष्टाभी रथरेणुरुदाहृतः ॥ १४१ ॥

paramāṇu bhiraṣṭābhī rathareṇurudāhṛtaḥ || 141 ||

Report an error

रथरेणुश्च वालाग्रं लिक्षायूकायवास्तथा 3 ॥ १४२ ॥

rathareṇuśca vālāgraṃ likṣāyūkāyavāstathā 3 || 142 ||

Report an error

क्रमशोऽष्टगुणैः प्रोक्तो यवाष्टगु णितोऽङ्गुलम् ॥ १४३ ॥

kramaśo'ṣṭaguṇaiḥ prokto yavāṣṭagu ṇito'ṅgulam || 143 ||

Report an error

अङ्गुलं तुभवेन्मात्रं वितस्तिद्द्वादशाङ्गुलम् 4 ॥ १४४ ॥

aṅgulaṃ tubhavenmātraṃ vitastiddvādaśāṅgulam 4 || 144 ||

Report an error

तद् द्वयं हस्तमु द्दिष्टं तत् किष्क्वति मतं वरैः ॥ १४५ ॥

tad dvayaṃ hastamu ddiṣṭaṃ tat kiṣkvati mataṃ varaiḥ || 145 ||

Report an error

पञ्चविं शतिमात्रं तुप्राजापत्यमिति स्मृतम् 5 ॥ १४६ ॥

pañcaviṃ śatimātraṃ tuprājāpatyamiti smṛtam 5 || 146 ||

Report an error

षडि् वंशतिर्धनुर्मुष्टिः सप्तविं शद्धनु र्ग्रहः ॥ १४७ ॥

ṣaḍi vaṃśatirdhanurmuṣṭiḥ saptaviṃ śaddhanu rgrahaḥ || 147 ||

Report an error

यानेच शयनेकिष्कुः प्राजापत्यं विमानके 6 ॥ १४८ ॥

yāneca śayanekiṣkuḥ prājāpatyaṃ vimānake 6 || 148 ||

Report an error

वास्तूनां तुधनुर्मुष्टिर्ग्रामादीनां धनु र्ग्रहः ॥ १४९ ॥

vāstūnāṃ tudhanurmuṣṭirgrāmādīnāṃ dhanu rgrahaḥ || 149 ||

Report an error

सर्वेषामपि वास्तूनां किष्कुरेवाथवा मतः 7 ॥ १५० ॥

sarveṣāmapi vāstūnāṃ kiṣkurevāthavā mataḥ 7 || 150 ||

Report an error

रत्निश्चै वमरत्निश्च भुजो बाहुः करः स्मृतः ॥ १५१ ॥

ratniścai vamaratniśca bhujo bāhuḥ karaḥ smṛtaḥ || 151 ||

Report an error

हस्ताश्चतुर्धनुर्दण्डो यष्टिश्चै वप्रकीर्तितः 8 ॥ १५२ ॥

hastāścaturdhanurdaṇḍo yaṣṭiścai vaprakīrtitaḥ 8 || 152 ||

Report an error

दण्डे नाष्टगुणा रज्जुर्दण्डै र्ग्रामं च पत्तनम् ॥ १५३ ॥

daṇḍe nāṣṭaguṇā rajjurdaṇḍai rgrāmaṃ ca pattanam || 153 ||

Report an error

नगरं निगमं खेटं वेश्मादीन्यपि मानयेत् 9 ॥ १५४ ॥

nagaraṃ nigamaṃ kheṭaṃ veśmādīnyapi mānayet 9 || 154 ||

Report an error

गृहादीनां तुहस्तेन यानेच शयनेबुधैः ॥ १५५ ॥

gṛhādīnāṃ tuhastena yāneca śayanebudhaiḥ || 155 ||

Report an error

वितस्तिना विधातव्यं क्षुद्राणामङ्गुलेन तु 10 ॥ १५६ ॥

vitastinā vidhātavyaṃ kṣudrāṇāmaṅgulena tu 10 || 156 ||

Report an error

यवेनाल्पीयसां मानमेवं मानक्रमं विदुः ॥ १५७ ॥

yavenālpīyasāṃ mānamevaṃ mānakramaṃ viduḥ || 157 ||

Report an error

मध्यमाङ्गुलमिध्यस्थपर्वमात्रायतं तुयत् 11 ॥ १५८ ॥

madhyamāṅgulamidhyasthaparvamātrāyataṃ tuyat 11 || 158 ||

Report an error

कर्तु र्मात्राङ्गुलं प्रोक्तं यागादीनां प्रशस्यते ॥ १५९ ॥

kartu rmātrāṅgulaṃ proktaṃ yāgādīnāṃ praśasyate || 159 ||

Report an error

देहलब्धाङ्गुलं यत्तदुपरिष्टाद् विधीयते 12 ॥ १६० ॥

dehalabdhāṅgulaṃ yattadupariṣṭād vidhīyate 12 || 160 ||

Report an error

एवमेवं विदित्वा तुस्थपतिर्मानयेद् दृढम् ॥ १६१ ॥

evamevaṃ viditvā tusthapatirmānayed dṛḍham || 161 ||

Report an error

भवन्ति शिल्पिनो लोके चतुर्धास्वस्वकर्मभिः 13 ॥ १६२ ॥

bhavanti śilpino loke caturdhāsvasvakarmabhiḥ 13 || 162 ||

Report an error

स्थपतिः सूत्रग्राही च वर्धकिस्तक्षकस्तथा ॥ १६३ ॥

sthapatiḥ sūtragrāhī ca vardhakistakṣakastathā || 163 ||

Report an error

प्रसिद्धदेशसङ्कीर्णजातिजोऽभीष्टलक्षणः 14 ॥ १६४ ॥

prasiddhadeśasaṅkīrṇajātijo'bhīṣṭalakṣaṇaḥ 14 || 164 ||

Report an error

स्थपतिः स्थापनार्हः स्यात् सर्वशास्त्र विशारदः ॥ १६५ ॥

sthapatiḥ sthāpanārhaḥ syāt sarvaśāstra viśāradaḥ || 165 ||

Report an error

न हीनाङ्गोऽतिरिक्ताङ्गो धार्मिकस्तुदयापरः 15 ॥ १६६ ॥

na hīnāṅgo'tiriktāṅgo dhārmikastudayāparaḥ 15 || 166 ||

Report an error

अमात्सर्योऽनसूयश्चा तन्द्रितस्त्वभिजातवान् ॥ १६७ ॥

amātsaryo'nasūyaścā tandritastvabhijātavān || 167 ||

Report an error

गणितज्ञः पुराणज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः 16 ॥ १६८ ॥

gaṇitajñaḥ purāṇajñaḥ satyavādī jitendriyaḥ 16 || 168 ||

Report an error

चित्रज्ञः सर्वदेशज्ञश्चान्नदश्चाप्यलु ब्धकः ॥ १६९ ॥

citrajñaḥ sarvadeśajñaścānnadaścāpyalu bdhakaḥ || 169 ||

Report an error

अरोगी चाप्रमादी च सप्तव्यसनवर्जितः 17 ॥ १७० ॥

arogī cāpramādī ca saptavyasanavarjitaḥ 17 || 170 ||

Report an error

सुनामा दृढबु द्धिश्च वास्तु विद्याब्धिपारगः ॥ १७१ ॥

sunāmā dṛḍhabu ddhiśca vāstu vidyābdhipāragaḥ || 171 ||

Report an error

स्थपतेस्तस्य शिष्यो वा सूत्रग्राही सुतोऽथवा 18 ॥ १७२ ॥

sthapatestasya śiṣyo vā sūtragrāhī suto'thavā 18 || 172 ||

Report an error

स्थपत्याज्ञानुसारी च सर्वकर्मविशारदः ॥ १७३ ॥

sthapatyājñānusārī ca sarvakarmaviśāradaḥ || 173 ||

Report an error

सूत्रदण्ड प्रपातज्ञो मानोन्मानप्रमाणवित् 19 ॥ १७४ ॥

sūtradaṇḍa prapātajño mānonmānapramāṇavit 19 || 174 ||

Report an error

शौलदार्विष्टकादीनां सूत्रग्राहिवशानुगः ॥ १७५ ॥

śauladārviṣṭakādīnāṃ sūtragrāhivaśānugaḥ || 175 ||

Report an error

तक्षणात् स्थूलसूक्ष्माणां तक्षकः स तुकीर्तितः 20 ॥ १७६ ॥

takṣaṇāt sthūlasūkṣmāṇāṃ takṣakaḥ sa tukīrtitaḥ 20 || 176 ||

Report an error

मृत्कर्मज्ञो गुणी शक्तः सर्वकर्मस्वतन्त्रकः ॥ १७७ ॥

mṛtkarmajño guṇī śaktaḥ sarvakarmasvatantrakaḥ || 177 ||

Report an error

तक्षितानां तक्षकानामुपर्यु परि युक्तितः 21 ॥ १७८ ॥

takṣitānāṃ takṣakānāmuparyu pari yuktitaḥ 21 || 178 ||

Report an error

वृद्धिकृद् वर्धकिः प्रोक्तः सूत्रग्राह्यनु गः सदा ॥ १७९ ॥

vṛddhikṛd vardhakiḥ proktaḥ sūtragrāhyanu gaḥ sadā || 179 ||

Report an error

कर्मिणो निपुणाः शुद्धा बलवन्तो दयापराः 22 ॥ १८० ॥

karmiṇo nipuṇāḥ śuddhā balavanto dayāparāḥ 22 || 180 ||

Report an error

गुरुभक्ताः सदा हृष्टाः स्थपत्याज्ञानु गाः सदा ॥ १८१ ॥

gurubhaktāḥ sadā hṛṣṭāḥ sthapatyājñānu gāḥ sadā || 181 ||

Report an error

तेषामेव स्थपत्याख्यो विश्वकर्मेति सं स्मृतः 23 ॥ १८२ ॥

teṣāmeva sthapatyākhyo viśvakarmeti saṃ smṛtaḥ 23 || 182 ||

Report an error

एभिर्विना हि सर्वेषां कर्मकर्तुंन शक्यते ॥ १८३ ॥

ebhirvinā hi sarveṣāṃ karmakartuṃna śakyate || 183 ||

Report an error

तस्मादेतत् सदा पूज्यं स्थपत्यादिचतुष्टयम् 24 ॥ १८४ ॥

tasmādetat sadā pūjyaṃ sthapatyādicatuṣṭayam 24 || 184 ||

Report an error

एभिः स्थपत्यादिभिरत्र लोके विना ग्रहीतुं सुकृतं न शक्यम् ॥ १८५ ॥

ebhiḥ sthapatyādibhiratra loke vinā grahītuṃ sukṛtaṃ na śakyam || 185 ||

Report an error

तैरेव सार्धंगुरुणाऽथ तस्माद्भजन्ति मोक्षं भवतस्तुमत्त्याः 25 ॥ १८६ ॥

taireva sārdhaṃguruṇā'tha tasmādbhajanti mokṣaṃ bhavatastumattyāḥ 25 || 186 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).