यक्षविद्याधरादीनां लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना । द्विभुजम् च द्विनेत्रं च करण्डमकुटान्वितम् ॥ १ ॥
yakṣavidyādharādīnāṃ lakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā | dvibhujam ca dvinetraṃ ca karaṇḍamakuṭānvitam || 1 ||
अध्यायः ५६ · यक्षविद्याधरादिलक्षणम्
yakṣavidyādharādilakṣaṇam
A chapter of the Manasara.
12 versesSanskrit with transliteration
यक्षविद्याधरादीनां लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना । द्विभुजम् च द्विनेत्रं च करण्डमकुटान्वितम् ॥ १ ॥
yakṣavidyādharādīnāṃ lakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā | dvibhujam ca dvinetraṃ ca karaṇḍamakuṭānvitam || 1 ||
चरणाम्बरसंयुक्तं राक्षसाकारवद् भवेत् । श्यामवर्णं च पीतं च यक्षाणां वर्णमेव च ॥ २ ॥
caraṇāmbarasaṃyuktaṃ rākṣasākāravad bhavet | śyāmavarṇaṃ ca pītaṃ ca yakṣāṇāṃ varṇameva ca || 2 ||
श्यामरक्तं च पीतं च वर्णं विद्याधरं तथा । यक्षविद्याधरादीनां नवतालेन कारयेत् ॥ ३ ॥
śyāmaraktaṃ ca pītaṃ ca varṇaṃ vidyādharaṃ tathā | yakṣavidyādharādīnāṃ navatālena kārayet || 3 ||
देवस्यानुचरैः यक्षा विद्याधराश्च पारगाः । गानयोग्या गन्धर्वा देवाङ्गुल्यामनार्थकम् ॥ ४ ॥
devasyānucaraiḥ yakṣā vidyādharāśca pāragāḥ | gānayogyā gandharvā devāṅgulyāmanārthakam || 4 ||
निग्रहा राक्षसा प्रोक्ताः चैव यक्षे तु भेदकम् । यक्षैश्च चामराद्यैश्च सुराणां चिह्नधारिणः ॥ ५ ॥
nigrahā rākṣasā proktāḥ caiva yakṣe tu bhedakam | yakṣaiśca cāmarādyaiśca surāṇāṃ cihnadhāriṇaḥ || 5 ||
स्थानकं चासनं चैव यक्षविद्याधरादिभिः । दक्षिणा स्वस्तिकं पादं वामपादं तु कुञ्चितम् ॥ ६ ॥
sthānakaṃ cāsanaṃ caiva yakṣavidyādharādibhiḥ | dakṣiṇā svastikaṃ pādaṃ vāmapādaṃ tu kuñcitam || 6 ||
चामराद्यैर्वृतं हस्तं तं चोर्वी श्रितमेव वा । एवं तु यक्षरूपं स्याद् विद्याधरासनान्वितम् ॥ ७ ॥
cāmarādyairvṛtaṃ hastaṃ taṃ corvī śritameva vā | evaṃ tu yakṣarūpaṃ syād vidyādharāsanānvitam || 7 ||
पुरतः पृष्ठपादौ च लाङ्गलाकारमेव च । जान्वाश्रितौ हस्तौ गोपुरोद्धृतहस्तकौ ॥ ८ ॥
purataḥ pṛṣṭhapādau ca lāṅgalākārameva ca | jānvāśritau hastau gopuroddhṛtahastakau || 8 ||
एवं विद्याधराः प्रोक्ताः सर्वाभरणभूषिताः । नृत्तं वा वैष्णवं वापि वैशाख स्थानकं तु वा ॥ ९ ॥
evaṃ vidyādharāḥ proktāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ | nṛttaṃ vā vaiṣṇavaṃ vāpi vaiśākha sthānakaṃ tu vā || 9 ||
गीतवीणाविधानैश्च गन्धर्वमिति कथ्यते । चरण पशुसमानं चोर्ध्वकायं नराभम् ॥ १० ॥
gītavīṇāvidhānaiśca gandharvamiti kathyate | caraṇa paśusamānaṃ cordhvakāyaṃ narābham || 10 ||
वदनं गरूडभावं बाहुकौ पक्षयुक्तौ । मकुट कमलयुक्तं पुष्पसच्छाय वर्णम् ॥ ११ ॥
vadanaṃ garūḍabhāvaṃ bāhukau pakṣayuktau | makuṭa kamalayuktaṃ puṣpasacchāya varṇam || 11 ||
परित करुणावीणं किन्नरस्य स्वरूपम् ॥ १२ ॥
parita karuṇāvīṇaṃ kinnarasya svarūpam || 12 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).